وقتی یک سمت صورت ناگهان بیحرکت میشود، اولین نگرانی بسیاری از بیماران این است: «آیا سکته مغزی کردهام؟» این نگرانی طبیعی است، چون فلج بلز میتواند از نظر ظاهری شبیه برخی بیماریهای جدی باشد. تشخیص درست و سریع اهمیت زیادی دارد، چون مسیر درمان در فلج بلز، سکته مغزی و سندرم رامسی هانت کاملاً متفاوت است. اگر به دنبال آشنایی کامل با علت فلج بلز، علائم، تشخیص، انواع درمانهای فیزیوتراپی و تجربیات بیماران هستید، پیشنهاد میکنیم ابتدا مقاله جامع «فیزیوتراپی فلج بلز» را مطالعه کنید.
خلاصه سریع تشخیص فلج بلز
تشخیص فلج بلز معمولاً بر اساس شرح حال، معاینه بالینی و رد سایر علل فلج صورت انجام میشود. مهمترین مواردی که باید از فلج بلز افتراق داده شوند شامل سکته مغزی، سندرم رامسی هانت و بیماری لایم هستند. در موارد غیرمعمول ممکن است MRI، نوار عصب یا آزمایش خون درخواست شود. درمان مؤثر شامل کورتیکواستروئیدها، مراقبت از چشم و فیزیوتراپی تخصصی برای بازگرداندن تقارن و کنترل حرکات صورت است. برای مطالعه مقاله درمان فلج بلز روی "درمان فلج بلز؛ از دارو تا فیزیوتراپی و زمان بهبودی" کلیک کنید.
چکیده مقاله
تشخیص فلج بلز معمولاً با بررسی الگوی ضعف عضلات صورت، درگیری پیشانی، علائم همراه و سرعت شروع علائم انجام میشود. افتراق فلج محیطی از فلج مرکزی، بررسی وجود درد گوش، تاول، اختلال شنوایی یا سابقه گزش کنه میتواند به تشخیص دقیقتر کمک کند.تشخیص فلج بلز چگونه انجام میشود؟
تشخیص فلج بلز معمولاً بر اساس شرح حال، معاینه بالینی و رد سایر بیماریهایی انجام میشود که میتوانند باعث فلج ناگهانی صورت شوند. پزشک باید مشخص کند که ضعف عضلات صورت از نوع محیطی (Peripheral) است یا مرکزی (Central)، زیرا این تفاوت مسیر درمان را کاملاً تغییر میدهد. در میان علل متعددی که می تواند موجب بروز فلج و یا از کار افتادن عضلات یک سمت صورت شود و با فلج بلز اشتباه گرفته شود سکته مغزی، سندروم رمزی هانت و بیماری لایم است که در متن حاضر به بررسی هر یک از آنها می پردازیم. برای آشنایی بیشتر مقاله "فلج بلز چیست" را مطالعه بفرمایید.
چه آزمایشهایی برای تشخیص فلج بلز لازم است؟
در بیشتر موارد فلج بلز نیازی به آزمایش خاص ندارد، اما در موارد غیرمعمول، ضعف پیشرونده، درگیری دوطرفه یا شک به علل دیگر، ممکن است MRI، CT scan، نوار عصب (EMG/NCV) یا آزمایش خون درخواست شود.
تفاوت فلج بلز با سندرم رامسی هانت
رامسی هانت معمولاً شدیدتر از فلج بلز است و احتمال باقی ماندن ضعف عضلات صورت در آن بیشتر است.
بیماری دیگری که باید از فلج بل تشخیص داده شود عفونت عصب صورتی با ویروس هرپس زوستر است. تفاوت اصلی بین این دو بیماری وجود جوش ها و لکه های ریز بر روی گوش خارجی و گاهی اختلال شنوایی است که البته این علایم در همه مبتلایان به این ویروس وجود ندارد.
فعال شدن مجدد هرپس زوستر منجر به ایجاد فلج صورت با الگوی فلج بلز می شود که سندروم رامسی هانت نوع 2 نام دارد. علایم همراه این عارضه ناشنوایی، سرگیجه و درد است که در گوش احساس می شود. وجود تاول در صورت یا در گوش از نشانه های دیگر رامسی هانت نوع دوم است. خود سندرم رامسی هانت مسری نیست، اما ویروس واریسلا زوستر میتواند در افراد فاقد ایمنی منتقل شود. در برخی موارد در افرادی که مبتلا به آبله مرغان بوده اند دیده می شود و بیشتر در بزرگسالان و اغلب در سنین بالای 60 سال رایج است و در کودکان شیوع کمتری دارد.
در صورتیکه در سه روز اولیه ابتلا به رمزی هانت، درمان ها شروع شود، معمولا عارضه ماندگاری باقی نمی گذارد. بنابراین توصیه ما شروع زودهنگام درمان است. هر چه زمان بیشتری از شروع سندروم رامسی هانت بگذرد بازگشت حرکات صورت سخت تر است. با اینکه فلج بلز و رامسی هانت هر دو موجب از کار افتادن حرکات یک سمت صورت می شود، اما شدت درگیری در بیماران رمزی هانت بیشتر و شانس درمان کامل در ایشان بسیار کمتر از فلج بلز است. مطالعه مقاله "علت فلج بلز" به درک بهتر مطلب کمک میکند.
تصویر زیر بیماری را نشان می دهد که به علت ابتلا به سندروم رمزی هانت حرکات صورت خود را تا حد زیادی از دست داده بود. پس از بیست جلسه فیزیوتراپی تخصصی در فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد حرکات صورت بیمار کامل شد.
تفاوت فلج بلز با سکته مغزی
| فلج بلز | سکته مغزی |
|---|---|
| درگیری کل نیمه صورت | معمولاً پیشانی سالم میماند |
| ضعف دست و پا ندارد | اغلب ضعف اندام دارد |
| شروع ناگهانی | شروع ناگهانی |
| اختلال گفتار کمتر | شایعتر |
فیلم فیزیوتراپی فلج بلز زیر را مشاهده بفرمایید:
بیماری لایم و فلج صورت
بیماری دیگر لایم است که می تواند علایم فلج نیمه صورت را ایجاد کند. این بیماری در اثر گزش نوعی کنه منتقل می شود و ممکن است همراه تب، خستگی، درد مفاصل یا ضایعه پوستی مهاجر (Erythema migrans) باشد.
در صورتی که در مراحل اولیه ابتلای بیمار به لایم تشخیص داده شود، درمان کامل با استفاده از آنتی بیوتیک امکان پذیر است. در غیر این صورت درگیری مفاصل، قلب و سیستم عصبی ممکن است ایجاد شود که البته برای آنها راه درمان وجود دارد. علائم اولیه شامل تب و لرز، سردرد، خستگی، درد مفاصل و عضلات و ورم غدد لنفاوی است. لذا این عارضه نیز با فلج بلز صورت کاملا متفاوت است و مسیر درمانی ویژه خود را دارد. درمناطق اندمیک، فلج صورت میتواند اولین تظاهر نورولوژیک بیماری لایم باشد.
درمان اولیه فلج بلز
در تصویر زیر بیماری را مشاهده میکنید که برای دومین بار متوالی دچار فلج بلز شده بود. مرتبه اول با مراجعه به فیزیوتراپی صورت آرامش پس از ده جلسه بهبودی کامل حاصل شد. پس از گذشت یکسال مجددا به فلج بل دچار شد و این بار با شدت بالاتر طوریکه با وجود تلاش زیاد قادر به بستن پلک خود نبود. خوشبختانه پس از بیست جلسه حرکات کامل صورت را بدست آورد.
علائم همراه همچون وجود درد در اطراف گوش و گردن، سردرد، درد در بخش های مختلف صورت، وجود پرش های ناخواسته در اجزای صورت مثل پرش لب، چشم و ابرو، وجود آبریزش از دهان، اشک ریزی غیر ارادی، قابلیت بستن کامل پلک و… همگی باید به درستی بررسی شوند و در طول دوره درمان مقایسه شوند. کاربردی ترین درمان ها را در مقاله "فیزیوتراپی فلج بلز" بخوانید.
درمان دارویی فلج بلز
کورتیکواستروئیدها مانند پردنیزولون مؤثرترین درمان دارویی در فاز حاد فلج بلز هستند. در 3 روز نخست شروع زود هنگام آنها اثرات بیشتری بهمراه دارد. مطالعات نشان دادهاند شروع کورتیکواستروئیدها در 72 ساعت اول میتواند احتمال بهبودی کامل را به شکل معنیداری افزایش دهد.
با وجود اینکه در بررسی ها و تحقیقات مختلف نتایج یکسانی از اثرگذاری داروهای ضد ویروس مثل آسیکلویر بدست نیامده، با این حال یکی از داروهای پیشنهادی برای درمان فلج بل هستند. اعتقاد به ارتباط بین فلج بلز و ویروس واریسلا زوستر و ویروسهای گروه هرپس علت تجویز اینگونه داروهاست. داروهای تجویزی ضد ویروس علاوه بر آسیکلوویر، شامل والترکس و زوویراکس است.
برای جلوگیری از خشک شدن سطح چشم از متیل سلولز استفاده میشود. مصرف برخی ویتامین ها نیز برای کمک به تسریع بازسازی عصبی معمولا تجویز میشوند. ویتامین های گروه B اصلی ترین ویتامین تجویزی برای مبتلایان به فلج بلز است.
مراقبت از چشم در فلج بلز
- اشک مصنوعی
- بستن پلک در خواب
- پماد چشمی
- محافظ چشم
سوالات رایج درباره تشخیص فلج بلز
آیا برای تشخیص فلج بلز همیشه MRI لازم است؟
خیر. در بسیاری از موارد معاینه بالینی کافی است، اما در موارد غیرمعمول یا مشکوک MRI برای رد سکته، تومور یا ضایعات عصبی انجام میشود.
تفاوت اصلی فلج بلز و سکته مغزی چیست؟
در فلج بلز معمولاً کل یک سمت صورت درگیر میشود، اما در سکته مغزی اغلب عضلات پیشانی سالم باقی میمانند و علائم دیگری مثل ضعف دست و پا دیده میشود.
آیا رامسی هانت همان فلج بلز است؟
خیر. رامسی هانت نوعی فلج صورت ناشی از ویروس زونا است و معمولاً درد، تاول و گاهی کاهش شنوایی همراه دارد.
بهترین زمان شروع درمان فلج بلز چه موقع است؟
بهترین زمان شروع درمان، 72 ساعت اول پس از شروع علائم است. در این بازه شانس بازگشت عملکرد عصب بیشتر است.
در مطلب حاضر با درمان دارویی فلج بل آشنا شدیم. در مقاله بعدی با فیزیوتراپی فلج بلز و درمان فلج صورت با لیزر نیز آشنا میشویم.
در ادامه توضیحات من -فیزیوتراپیست صادق زراعتکار- را درباره تشخیص و درمان فلج بل ببینید.
نکات کلیدی علمی
- تشخیص فلج بلز اغلب بالینی است.
- درگیری پیشانی به افتراق فلج محیطی از سکته مغزی کمک میکند.
- وجود تاول، درد شدید گوش یا کاهش شنوایی میتواند به نفع رامسی هانت باشد.
- در مناطق اندمیک، بیماری لایم باید در نظر گرفته شود.
- شروع درمان در ۷۲ ساعت اول بهترین شانس بهبودی را ایجاد میکند.
خلاصه مبتنی بر شواهد
فلج بل در درجه اول یک تشخیص بالینی مبتنی بر ضعف حاد یک طرفه نورون حرکتی تحتانی صورت است. تصویربرداری عصبی و مطالعات الکترودیاگنوز برای موارد غیرمعمول در نظر گرفته میشوند. تشخیصهای افتراقی کلیدی شامل سکته مغزی، سندرم رامسی هانت و بیماری لایم است. درمان زودهنگام با کورتیکواستروئید میزان بهبودی را بهبود میبخشد.
فیزیوتراپی فلج بلز | درمان فلج صورت، ورزش صورت و تجربه بیماران