درد شانه هنگام سرویس تنیس؛ آیا مشکل فقط از شانه است؟

ممکن است در کارهای روزمره هیچ درد شانه‌ای نداشته باشید. حتی در باشگاه هم پرس شانه، کش و تمرینات روتاتورکاف را بدون مشکل انجام دهید.

اما وقتی تمرین سرویس شروع می‌شود، داستان عوض می‌شود.

چند سرویس اول خوب است، بعد کم‌کم درد ظاهر می‌شود. یا شاید فقط وقتی سرویس را با حداکثر قدرت می‌زنید شانه درد بگیرد.

اگر چنین الگویی دارید، سؤال مهم فقط این نیست که:

«کدام قسمت شانه آسیب دیده؟»

سؤال دیگری هم باید مطرح شود:

«چرا شانه من دقیقاً هنگام سرویس درد می‌گیرد؟»

سرویس تنیس فقط حرکت دست و شانه نیست. نیرو از پاها و زمین شروع می‌شود، از لگن و تنه عبور می‌کند، به کتف و شانه می‌رسد و در نهایت راکت را شتاب می‌دهد.

به همین دلیل ممکن است در یک تنیسور، خود شانه عامل اصلی باشد؛ در دیگری حجم زیاد سرویس و خستگی مهم‌تر باشد؛ و در بازیکن دیگری نحوه مشارکت تنه، کتف یا سایر بخش‌های زنجیره حرکتی ارزش بررسی داشته باشد.

پس قرار نیست برای هر شانه‌دردی دنبال مشکل در لگن بگردیم؛ اما اگر درد فقط هنگام سرویس ایجاد می‌شود، خود سرویس را هم نباید از معاینه حذف کنیم.

خلاصه مطلب

درد شانه هنگام سرویس تنیس می‌تواند به خود شانه، ظرفیت روتاتورکاف، دامنه حرکتی، کتف، حجم تمرین، خستگی و در بعضی بازیکنان نحوه انتقال نیرو از پاها و تنه به اندام فوقانی مربوط باشد.

اگر درد شما مشخصاً هنگام سرویس ایجاد می‌شود، ارزیابی مناسب معمولاً از خود شانه شروع می‌شود و در صورت نیاز، حرکت سرویس و زنجیره حرکتی مرتبط با آن نیز بررسی می‌شود.

چرا سرویس تنیس می‌تواند شانه را دردناک کند؟

سرویس یکی از حرکاتی است که از شانه کار زیادی می‌خواهد.

دست باید با سرعت بالا به بالای سر برسد، شانه در دامنه زیادی حرکت کند، راکت شتاب بگیرد و بعد از ضربه نیز بازو و راکت با همان سرعت بالا کنترل شوند.

به زبان ساده، شانه باید در چند لحظه کوتاه:

حرکت زیادی داشته باشد، نیرو را منتقل کند و بعد همان حرکت سریع را کنترل کند.

اگر این اتفاق ده‌ها بار در یک جلسه تمرین تکرار شود، ظرفیت شانه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

اینجاست که یک سؤال بسیار ساده می‌تواند سرنخ خوبی بدهد:

درد از همان سرویس‌های اول شروع می‌شود یا بعد از چندین سرویس؟

اگر از همان ابتدا درد دارید، یک الگو داریم.

اگر سرویس‌های اول بدون درد هستند و بعد از ۳۰ یا ۴۰ سرویس درد شروع می‌شود، الگوی دیگری داریم.

به همین دلیل در ارزیابی یک تنیسور فقط نمی‌پرسیم کجا درد دارد؛ می‌پرسیم:

چه زمانی درد شروع می‌شود؟

درد در کدام قسمت سرویس ایجاد می‌شود؟

همه شانه‌دردهای مربوط به سرویس شبیه یکدیگر نیستند.

یک بازیکن ممکن است بگوید:

«وقتی راکت را عقب می‌برم درد می‌گیرد.»

بازیکن دیگری:

«موقع ضربه درد ندارم، بعد از زدن توپ شانه‌ام درد می‌گیرد.»

و نفر سوم:

«فقط بعد از زیادشدن تعداد سرویس‌ها احساس درد و خستگی می‌کنم.»

این تفاوت‌ها برای فیزیوتراپیست مهم‌اند، چون نشان می‌دهند شانه در چه بخش یا شرایطی از سرویس بیشتر با مشکل مواجه می‌شود. در کلینیک فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد، با استفاده از روش های بیومکانیکی مبتنی بر شواهد آسیبهای ورزشی را ارزیابی و درمان میکنیم.

آیا درد شانه یعنی چیزی در شانه پاره شده است؟

نه لزوماً.

درد هنگام سرویس به‌تنهایی نمی‌تواند به ما بگوید روتاتورکاف پاره شده، لابروم آسیب دیده یا ساختار خاصی مشکل دارد.

تنیس یک ورزش Overhead یا دست بالای سر و تکراری است و مشکلات مختلف شانه می‌توانند در آن دیده شوند؛ اما درد همیشه به معنی آسیب ساختاری جدی نیست.

به همین دلیل تشخیص اینترنتی بر اساس محل درد یا یک حرکت خاص قابل اتکا نیست.

سؤال کاربردی‌تر این است:

چرا شانه من در این حرکت و با این مقدار تمرین درد می‌گیرد؟

گاهی جواب در خود شانه پیدا می‌شود و گاهی لازم است کمی گسترده‌تر نگاه کنیم.

📌 نکته علمی

سرویس تنیس فقط یک حرکت شانه نیست.

سرعت راکت حاصل همکاری چند بخش بدن است؛ از پاها و لگن تا تنه، کتف و اندام فوقانی. به همین دلیل تغییر در زمان‌بندی یا نحوه انتقال نیرو می‌تواند بار مفاصل را تغییر دهد. بااین‌حال، شواهد فعلی اجازه نمی‌دهند هر شانه‌دردی را به «اختلال زنجیره حرکتی» نسبت دهیم.

سرویس تنیس فقط با شانه زده نمی‌شود

اگر سرویس یک بازیکن حرفه‌ای را به صورت تصویر آهسته ببینید، متوجه می‌شوید که دست آخرین قسمت حرکت است.

بازیکن از زمین نیرو می‌گیرد، پاها و لگن وارد حرکت می‌شوند، تنه می‌چرخد و سپس کتف، شانه و دست سرعت را به راکت منتقل می‌کنند.

به زبان ساده می‌توان این مسیر را این‌طور دید:

زمین → پاها → لگن → تنه → کتف → شانه → راکت

این همان چیزی است که در بیومکانیک به آن زنجیره حرکتی می‌گوییم.

برای توضیح کامل این مفهوم می‌توانید مقاله
«چرا محل درد همیشه محل اصلی مشکل نیست؟ زنجیره حرکتی بدن چگونه کار می‌کند؟»
را هم بخوانید.

چرا زمان‌بندی حرکت مهم است؟

فقط قوی‌بودن پا، Core یا شانه کافی نیست.

این قسمت‌ها باید در زمان مناسب وارد حرکت شوند.

بازیکنی را تصور کنید که پاها و تنه بسیار قوی دارد اما هنگام سرویس، چرخش تنه دیر اتفاق می‌افتد. او همچنان می‌خواهد راکت با سرعت زیاد به توپ برسد.

در چنین شرایطی ممکن است توزیع کار بین قسمت‌های مختلف بدن تغییر کند.

این نکته یکی از تفاوت‌های مهم میان قدرت و عملکرد ورزشی است.

ممکن است شما در باشگاه Core بسیار قوی داشته باشید، اما سؤال دیگری باقی می‌ماند:

آیا هنگام سرویس هم از این توانایی در زمان مناسب استفاده می‌کنید؟

اگر پاها و تنه کمتر مشارکت کنند، شانه بیشتر کار می‌کند؟

ممکن است؛ اما نمی‌توان این اتفاق را برای همه بازیکنان فرض کرد.

از نظر بیومکانیکی، اگر انتقال نیرو در بخش‌های اولیه زنجیره کمتر کارآمد باشد، بخش‌های بعدی ممکن است برای حفظ سرعت راکت سهم بیشتری از حرکت را بر عهده بگیرند.

اما این جمله را نباید به نسخه ساده زیر تبدیل کرد:

شانه درد دارد = لگن یا Core مشکل دارد

چنین نتیجه‌ای درست نیست.

برای یک تنیسور باید ابتدا ببینیم واقعاً چه اتفاقی در سرویس خودش می‌افتد.

اگر تغییر در نحوه استفاده از تنه یا لگن باعث شود سرویس راحت‌تر، کم‌دردتر یا کارآمدتر شود، آن‌وقت این یافته می‌تواند ارزش درمانی پیدا کند.

⚠ اشتباه رایج

«شانه درد می‌کند، پس حتماً Core یا کتف ضعیف است.»

این نتیجه‌گیری بیش از حد ساده انگارانه است.

ضعف روتاتورکاف، تغییر دامنه شانه، حجم تمرین، خستگی، تکنیک و عملکرد زنجیره حرکتی همگی ممکن است در افراد مختلف اهمیت داشته باشند. حتی رابطه دیسکنزی کتف با درد شانه نیز به‌تنهایی رابطه علت و معلولی قطعی نیست.

کتف چه نقشی در درد شانه تنیسور دارد؟

کتف فقط یک استخوان ثابت پشت شانه نیست.

وقتی دست برای سرویس بالا می‌رود، کتف هم روی قفسه سینه حرکت می‌کند. این حرکت کمک می‌کند شانه در موقعیت مناسب قرار بگیرد و نیرو از تنه به بازو منتقل شود.

برای همین است که در یک تنیسور مبتلا به شانه‌درد، گاهی فقط بررسی خود مفصل شانه کافی نیست و نحوه حرکت کتف هم ارزش بررسی دارد.

دیسکینزی کتف یعنی چه؟

گاهی هنگام بالا بردن دست یا اجرای سرویس، حرکت کتف یک سمت با سمت دیگر متفاوت دیده می‌شود.

به این تغییر در حرکت یا موقعیت کتف اصطلاحاً Scapular Dyskinesis یا اختلال حرکت کتف گفته می‌شود.

اما اینجا یک نکته مهم وجود دارد:

دیسکینزی یعنی یک یافته حرکتی؛ نه اینکه علت درد حتماً پیدا شده باشد.

بعضی ورزشکاران بدون درد هم تفاوت‌هایی در حرکت کتف دارند.

پس اگر در ویدئو ببینیم کتف یک تنیسور متفاوت حرکت می‌کند، نمی‌توانیم بلافاصله بگوییم:

«مشکل شانه‌ات همین است.»

باید ببینیم آیا این تفاوت واقعاً با درد یا عملکرد او ارتباط دارد.

از نگاه فیزیوتراپیست

در ارزیابی، خودِ تفاوت برای من مهم نیست؛ اثر آن تفاوت مهم است.

اگر کتف را به شکل مشخصی حمایت یا حرکت را کمی اصلاح کنیم و همان حرکت دردناک راحت‌تر شود، این یافته ارزش بیشتری پیدا می‌کند.

اگر هیچ تغییری در درد و عملکرد ایجاد نشود، ممکن است آن عدم تقارن آن‌قدر که در ظاهر به نظر می‌رسد مهم نباشد.

لگن و تنه چه ارتباطی با درد شانه دارند؟

در سرویس، لگن و تنه فقط برای زیباترشدن حرکت نمی‌چرخند.

آنها بخشی از تولید و انتقال نیرو هستند.

اما اینجا باید از یک اشتباه رایج دور شویم:

هر تنیسوری که شانه‌درد دارد Core ضعیف ندارد.

حتی اگر عضلات شکم و تنه در انتقال نیرو نقش داشته باشند، از روی درد شانه نمی‌توان نتیجه گرفت مشکل از آنهاست.

سؤال درست‌تر این است:

آیا نحوه مشارکت و زمان‌بندی تنه در سرویس این بازیکن، با مشکل او ارتباط دارد؟

این سؤال فقط با تست قدرت عضلات شکم جواب داده نمی‌شود؛ باید خود حرکت را هم دید.

یک مثال واقعی از چیزی که در معاینه دنبالش هستیم

فرض کنید بازیکن می‌گوید:

«در حرکت عادی شانه هیچ مشکلی ندارم؛ فقط در سرویس پرقدرت درد می‌گیرد.»

در این فرد فقط اندازه‌گیری قدرت شانه ممکن است کافی نباشد.

ممکن است لازم باشد ببینیم:

• درد دقیقاً در کدام بخش سرویس ایجاد می‌شود؛

• با افزایش تعداد سرویس چه تغییری می‌کند؛

• کتف چگونه حرکت می‌کند؛

• تنه چه زمانی وارد چرخش می‌شود؛

• و آیا با یک تغییر کوچک در حرکت، درد کمتر یا بیشتر می‌شود.

این همان جایی است که ارزیابی عملکردی ورزشکار با معاینه معمول شانه تفاوت پیدا می‌کند.

💡 توصیه عملی

اگر درد شانه‌تان فقط هنگام تنیس ایجاد می‌شود، قبل از مراجعه این سه نکته را به خاطر بسپارید:

درد در کدام مرحله سرویس شروع می‌شود؟
بعد از چند سرویس ظاهر می‌شود؟
آیا اخیراً تعداد یا شدت تمرین تغییر کرده است؟

این اطلاعات برای فیزیوتراپیست گاهی از اینکه فقط بگویید «شانه‌ام درد می‌کند» بسیار مفیدتر است.

چه عوامل دیگری ممکن است باعث درد شانه هنگام سرویس شوند؟

صحبت زیاد درباره زنجیره حرکتی نباید باعث شود خود شانه را فراموش کنیم.

در بسیاری از تنیسورها عامل مهم ممکن است کاملاً نزدیک‌تر باشد:

روتاتورکاف، دامنه حرکتی، ظرفیت شانه، حجم تمرین یا خستگی.

اغلب نیز فقط یک عامل وجود ندارد.

آیا قدرت روتاتورکاف به تنهایی کافی است؟

نه همیشه.

ممکن است در تست قدرت، شانه شما قوی باشد اما بعد از تعداد زیادی سرویس درد شروع شود.

در این شرایط سؤال مهم این نیست که:

«روتاتورکاف من قوی است یا ضعیف؟»

بلکه:

«آیا شانه من توان تحمل این تعداد سرویس با این شدت را دارد؟»

این همان تفاوت قدرت با ظرفیت است.

یک تست کوتاه ممکن است خوب باشد، ولی یک مسابقه یا جلسه تمرینی، شانه را بارها و بارها تحت فشار قرار می‌دهد.

آیا محدودیت چرخش شانه مهم است؟

در ورزشکارانی که سال‌ها تنیس بازی کرده‌اند، دو شانه الزاماً دامنه حرکتی کاملاً یکسانی ندارند.

این تفاوت همیشه بیماری نیست.

گاهی بخشی از سازگاری بدن با سال‌ها فعالیت بالاتر از سر است.

اما اگر کاهش دامنه با درد یا افت عملکرد همراه باشد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

به همین دلیل در فیزیوتراپی به‌جای اینکه فقط دنبال عدد «نرمال» باشیم، می‌خواهیم بفهمیم:

دامنه شانه برای نیاز واقعی این بازیکن کافی هست یا نه؟

آیا قبل از شروع درد، مقدار تنیس شما تغییر کرده بود؟

گاهی قبل از اینکه سراغ ویدئو، زاویه شانه یا پیچیدگی‌های زنجیره حرکتی برویم باید بپرسیم:

«اخیراً بیشتر بازی کرده‌اید؟»

مثلاً:

• بعد از یک وقفه دوباره تنیس را شروع کرده‌اید؛

• تعداد جلسات بیشتر شده؛

• تمرین سرویس اضافه شده؛

• مسابقات فشرده داشته‌اید؛

• یا ناگهان سرویس‌های پرقدرت بیشتری زده‌اید.

اگر پاسخ مثبت باشد، این موضوع ممکن است بسیار مهم باشد.

بدن برای سازگار شدن با بار به زمان نیاز دارد.

گاهی مشکل نه «فرم خراب» است و نه «عضله ضعیف»؛ بلکه بار تمرین سریع‌تر از آمادگی شانه افزایش پیدا کرده است.

آیا درد شانه فقط بعد از خسته‌شدن شروع می‌شود؟

این هم سرنخ مهمی است.

ممکن است سرویس‌های اول کاملاً خوب باشند اما بعد از مدتی شانه دردناک شود یا کیفیت سرویس افت کند.

پس اگر مشکل شما همیشه در نیمه دوم تمرین ظاهر می‌شود، این را حتماً در معاینه مطرح کنید.

گاهی دیدن سه سرویس اول، مسئله واقعی بازیکن را نشان نمی‌دهد.

جدول ۱ — درد شانه هنگام سرویس؛ چه چیزهایی ممکن است نقش داشته باشند؟

نتیجه: شانه‌درد تنیس معمولاً با یک عامل واحد توضیح داده نمی‌شود. ارزیابی باید مشخص کند کدام عامل واقعاً با درد یا افت عملکرد همان بازیکن ارتباط دارد.

مرورهای سیستماتیک نیز بر ماهیت چندعاملی آسیب‌های اندام فوقانی در تنیس تأکید کرده‌اند.

فیزیوتراپیست شانه بازیکن تنیس را چگونه بررسی می‌کند؟

برای تنیسوری که می‌گوید:

«شانه‌ام فقط هنگام سرویس درد می‌گیرد»

منطقی نیست معاینه را فقط به چند حرکت شانه روی تخت محدود کنیم.

اما از طرف دیگر، نباید مستقیماً هم سراغ فرم سرویس برویم.

ارزیابی خوب از شانه شروع می‌شود و در صورت نیاز به سرویس می‌رسد.

مرحله اول؛ خود معاینه شانه

ابتدا مشخص می‌شود درد کجاست و در چه شرایطی ایجاد می‌شود.

دامنه حرکتی، قدرت و ظرفیت روتاتورکاف و سایر یافته‌های مرتبط بررسی می‌شوند.

اگر علائم احتمال آسیب مهم‌تری را مطرح کنند، طبیعتاً مسیر ارزیابی متفاوت خواهد بود.

نکته: چون درباره Kinetic Chain صحبت می‌کنیم، قرار نیست خود شانه را نادیده بگیریم!

مرحله دوم؛ ارزیابی کتف و زنجیره حرکتی

اگر درد کاملاً به سرویس وابسته باشد، ممکن است بررسی کتف، تنه، لگن یا اندام تحتانی اطلاعات بیشتری بدهد.

اما قرار نیست در هر قسمت بدن یک «ایراد» پیدا کنیم.

سؤال این است:

آیا یافته‌ای وجود دارد که واقعاً با درد یا افت عملکرد این بازیکن ارتباط داشته باشد؟

مرحله سوم؛ خود سرویس را ببینیم

اینجا یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های ارزیابی ورزشی مشخص می‌شود.

اگر درد فقط هنگام سرویس ایجاد می‌شود، دیدن همان سرویس می‌تواند بخشی از معاینه باشد.

مثلاً می‌توان بررسی کرد:

درد در کدام مرحله شروع می‌شود؟
آیا با زیادشدن تعداد سرویس تغییر می‌کند؟
حرکت کتف چگونه است؟
تنه و لگن چه زمانی وارد حرکت می‌شوند؟
آیا سرویس دردناک با سرویس بدون درد تفاوتی دارد؟

آنالیز ویدیویی چه کمکی می‌کند؟

سرویس سریع است و بعضی جزئیات حرکت با چشم معمولی به‌راحتی دیده نمی‌شوند.

در چنین شرایطی ویدئوی بررسی حرکت آهسته می‌تواند کمک کند مراحل حرکت را دقیق‌تر ببینیم.

اما خود ویدئو تشخیص نیست.

ممکن است در تصویر زاویه‌ای متفاوت ببینیم که هیچ ارتباطی با درد نداشته باشد.

به همین دلیل ویدئو وقتی مفید است که در کنار معاینه بالینی و با یک سؤال مشخص استفاده شود.

مثلاً:

«درد چرا دقیقاً در این بخش از سرویس ظاهر می‌شود؟»

اگر سرویس را کمی تغییر دهیم، درد تغییر می‌کند؟

گاهی بعد از معاینه، می‌توان یک تغییر کوچک و قابل‌کنترل در حرکت ایجاد کرد و دوباره سرویس را امتحان کرد.

بعد می‌پرسیم:

آیا درد کمتر شد؟
حرکت راحت‌تر شد؟
کیفیت سرویس تغییر کرد؟

اگر پاسخ مثبت باشد، یک سرنخ مهم داریم.

این به معنی پیدا کردن قطعی «علت» نیست؛ اما ممکن است نشان دهد این متغیر ارزش دارد در درمان روی آن کار کنیم.

🧠 تجربه بالینی

در ورزشکاری که درد فقط هنگام سرویس ایجاد می‌شود، معاینه روی تخت همیشه تمام مسئله را نشان نمی‌دهد.

ممکن است دامنه و قدرت شانه در تست‌های معمول مناسب باشند، اما وقتی ورزشکار سرویس واقعی را اجرا می‌کند، درد در مرحله مشخصی ظاهر شود یا بعد از چند تکرار کیفیت حرکت تغییر کند.

به همین دلیل دیدن فعالیتی که واقعاً مشکل را ایجاد می‌کند می‌تواند بخش مهمی از ارزیابی باشد.

جدول ۲ — اگر درد در این شرایط ایجاد می‌شود، چه چیزی ارزش بررسی دارد؟

درمان فقط تقویت روتاتورکاف نیست

تمرین روتاتورکاف می‌تواند بسیار مفید باشد، اما برنامه همه تنیسورها نباید یکسان باشد.

در یک نفر ممکن است اولویت افزایش ظرفیت روتاتورکاف باشد.

در دیگری تمرین کتف.

در ورزشکار دیگر مدیریت تعداد سرویس‌ها.

و در فردی که مشکل واضحی در نحوه استفاده از تنه یا زنجیره حرکتی دارد، تمرینات مربوط به آن بخش هم ممکن است وارد برنامه شوند.

درمان زمانی کامل می‌شود که دوباره بتوانید سرویس بزنید

ممکن است بعد از چند جلسه:

درد روزمره از بین برود،
دامنه شانه خوب شود،
و تست‌های قدرت هم مناسب باشند.

اما برای تنیسور یک سؤال مهم‌تر باقی مانده است:

آیا می‌توانم دوباره بدون درد سرویس بزنم؟

اگر سرویس عامل ایجاد مشکل بوده، در نهایت توان‌بخشی هم باید به سرویس برگردد.

معمولاً بازگشت بهتر است تدریجی باشد:

سرویس کمتر → شدت کنترل‌شده → افزایش تدریجی تعداد و قدرت → بازگشت به شرایط تمرین و مسابقه

هدف فقط این نیست که در کلینیک درد نداشته باشید.

هدف این است که دوباره بتوانید تنیس بازی کنید.

🔬 یافته پژوهشی

مرور سیستماتیک و متاآنالیز ۲۰۲۵ درباره عوامل خطر سرویس، قدرت چرخشی شانه دست غالب، دامنه چرخش داخلی شانه، حجم هفتگی تنیس و برخی ویژگی‌های فردی را با خطر آسیب مرتبط گزارش کرده است. این یافته دوباره نشان می‌دهد که درد سرویس را نباید فقط با یک متغیر بیومکانیکی توضیح داد.

مرور ۲۰۲۶ نیز نشان می‌دهد عواملی مانند Energy Flow، Timing، خستگی، بعضی ویژگی‌های تکنیکی و شرایط تجهیزات می‌توانند بار مفاصل را تغییر دهند؛ اما درباره برخی موضوعات رایج مانند تأثیر قطعی Leg Drive بر کاهش بار شانه هنوز نتیجه روشن نیست.

چه زمانی شانه‌درد تنیس نیاز به ارزیابی دارد؟

اگر یکی از این شرایط را دارید، ارزیابی دقیق‌تر منطقی‌تر می‌شود:

• درد تقریباً هر بار با سرویس برمی‌گردد؛

• با افزایش تعداد سرویس بیشتر می‌شود؛

• در زندگی روزمره درد ندارید اما سرویس همچنان مشکل‌ساز است؛

• سرعت یا قدرت سرویس کم شده است؛

• بعد از چند سرویس شانه خسته یا دردناک می‌شود؛

• با استراحت بهتر می‌شوید ولی بعد از برگشت به تنیس درد دوباره ظاهر می‌شود؛

• یا نمی‌توانید به سطح قبلی تمرین برگردید.

اگر درد پس از یک آسیب ناگهانی و شدید ایجاد شده، ضعف واضح دارید، حرکت شانه به‌طور قابل‌توجهی محدود شده یا احساس دررفتگی و ناپایداری دارید، ممکن است بررسی پزشکی بیشتری هم لازم باشد.

تجربه ۲۰ ساله من در فیزیوتراپی

یکی از تغییراتی که در طول سال‌ها کار بالینی برای من پررنگ‌تر شده این است که در ورزشکار فقط به محل درد نگاه نکنم؛ اما در عین حال هم دنبال پیدا کردن یک مشکل دور از محل درد به هر قیمتی نباشم.

در تنیسوری که می‌گوید «دستم را بالا می‌برم و مشکلی ندارم، ولی سرویس دردناک است»، این تفاوت خودش یک سرنخ است.

ابتدا خود شانه باید بررسی شود. اما اگر یافته‌های شانه به‌تنهایی توضیح کاملی برای مشکل ندهند، دیدن کتف، تنه و خود سرویس می‌تواند کمک‌کننده باشد.

در چنین کیس‌هایی برای من سؤال اصلی این نیست:

«کدام قسمت بدن ایراد دارد؟»

بلکه:

«چه چیزی باعث می‌شود این بازیکن در این حرکت مشخص درد داشته باشد و آیا چیزی در آن قابل تغییر است؟»

این نگاه باعث می‌شود درمان از یک نسخه ثابت مثل «چند تمرین روتاتورکاف برای همه» فاصله بگیرد و به نیاز واقعی همان ورزشکار نزدیک‌تر شود.

ارزیابی شانه تنیسور در فیزیوتراپی آرامش سعادت‌آباد

در فیزیوتراپی آرامش سعادت‌آباد وقتی تنیسوری با درد هنگام سرویس مراجعه می‌کند، هدف این نیست که از قبل فرض کنیم مشکل از شانه، کتف یا Core است.

از خود مشکلی که ورزشکار دارد شروع می‌کنیم.

اگر درد فقط هنگام سرویس است، می‌خواهیم بدانیم:

درد چه زمانی ظاهر می‌شود؟
خود شانه چه وضعیتی دارد؟
آیا ظرفیت روتاتورکاف کافی است؟
حجم تمرین تغییر کرده؟
آیا کتف یا سایر قسمت‌های زنجیره ارزش بررسی دارند؟
و مهم‌تر از همه، هنگام خود سرویس چه اتفاقی می‌افتد؟

در صورت نیاز می‌توان حرکت سرویس را مشاهده کرد و از ویدئوی آهسته برای بررسی بهتر آن استفاده کرد.

هدف این ارزیابی پیدا کردن مجموعه‌ای از «ایرادهای بدن» نیست.

هدف پاسخ به یک سؤال است:

آیا عاملی قابل اصلاح وجود دارد که واقعاً با درد یا افت عملکرد این تنیسور ارتباط داشته باشد؟

اگر پاسخ مثبت باشد، برنامه درمان بر اساس همان یافته‌ها تنظیم می‌شود؛ نه بر اساس یک نسخه ثابت برای همه بازیکنان.

جدول ۳ — ارزیابی شانه تنیسور در فیزیوتراپی

در فیزیوتراپی آرامش سعادت‌آباد هدف از این مراحل پیدا کردن یک «فرم غلط» نیست؛ هدف پیدا کردن عاملی است که هم با مشکل بازیکن ارتباط داشته باشد و هم بتوان روی آن کار کرد.

🩺 از نگاه فیزیوتراپیست

در تجربه بالینی، یکی از تفاوت‌های مهم میان بیمار معمولی شانه و ورزشکاری که فقط در یک حرکت خاص درد دارد این است که محیط ایجاد مشکل اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

اگر تنیسور دستش را در کلینیک بدون درد بالا می‌برد اما سرویس برایش دردناک است، این تفاوت را نباید نادیده گرفت.

معاینه شانه اطلاعات مهمی می‌دهد؛ اما گاهی خود سرویس قطعه دیگری از پازل است.

برای من سؤال این نیست که:

«آیا سرویس این بازیکن شبیه مدل ایده‌آل است؟»

بلکه:

«آیا چیزی در این حرکت وجود دارد که واقعاً با درد یا افت عملکرد او ارتباط داشته باشد و بتوان آن را تغییر داد؟»

این همان نگاه عملکردی است که در ارزیابی آسیب‌های ورزشی در فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد دنبال می‌کنیم.

سؤالات متداول بازیکنان تنیس

چرا فقط هنگام سرویس شانه‌ام درد می‌گیرد؟

چون سرویس از شانه دامنه، سرعت و ظرفیت بسیار بیشتری نسبت به بسیاری از حرکات روزمره می‌خواهد. ممکن است شانه در زندگی عادی بدون درد باشد اما هنگام سرویس به محدوده‌ای برسد که علائم ظاهر شوند. در این حالت علاوه بر معاینه شانه، خود سرویس و مقدار تمرین نیز می‌توانند ارزش بررسی داشته باشند.

آیا ضعف کتف باعث شانه‌درد می‌شود؟

ممکن است عملکرد کتف در بعضی تنیسورها با مشکل شانه ارتباط داشته باشد، اما از مشاهده حرکت متفاوت کتف نمی‌توان نتیجه گرفت علت درد پیدا شده است. کتف زمانی اهمیت درمانی بیشتری پیدا می‌کند که یافته آن با درد یا عملکرد ورزشکار ارتباط داشته باشد.

آیا ضعف Core روی شانه تنیسور اثر می‌گذارد؟

تنه در انتقال نیرو هنگام سرویس نقش دارد، اما شانه‌درد به‌تنهایی نشانه ضعف Core نیست. در بعضی ورزشکاران نحوه مشارکت یا زمان‌بندی تنه ممکن است ارزش بررسی داشته باشد؛ این موضوع بهتر است در خود سرویس ارزیابی شود، نه اینکه فقط با یک تست قدرت Core نتیجه‌گیری شود.

آیا فرم سرویس می‌تواند باعث درد شانه شود؟

بعضی ویژگی‌های تکنیک سرویس می‌توانند مقدار و نحوه بار واردشده به شانه را تغییر دهند، اما درد معمولاً فقط یک علت ندارد. ظرفیت شانه، تعداد سرویس‌ها، خستگی و ویژگی‌های فردی هم اهمیت دارند. به همین دلیل دنبال یک «فرم صحیح برای همه» نیستیم.

چه زمانی برای شانه‌درد تنیس به فیزیوتراپی مراجعه کنم؟

اگر درد با سرویس مرتب تکرار می‌شود، قدرت یا کیفیت سرویس کاهش یافته، با افزایش تمرین بدتر می‌شود یا بعد از استراحت و درمان دوباره با برگشت به تنیس ظاهر می‌شود، ارزیابی فیزیوتراپی می‌تواند مفید باشد. اگر مشکل مشخصاً با سرویس ایجاد می‌شود، بهتر است خود این حرکت هم بخشی از ارزیابی باشد.

جمع‌بندی

اگر شانه شما هنگام سرویس درد می‌گیرد، لازم نیست از همان ابتدا فرض کنیم مشکل از Core، کتف یا حتی خود تکنیک سرویس است.

اما از طرف دیگر، منطقی نیست حرکتی را که درد را ایجاد می‌کند کاملاً از معاینه کنار بگذاریم.

اول شانه را بررسی می‌کنیم؛ بعد اگر لازم باشد سرویس و زنجیره حرکتی را هم می‌بینیم.

برای تنیسور، درمان موفق فقط این نیست که روی تخت معاینه درد نداشته باشد.

هدف نهایی این است که دوباره بتواند با اطمینان سرویس بزند و به تنیس برگردد.

منابع علمی

منابع به سبک Vancouver

1. Martin C, Touzard P, Fourel L, Pluim BM. Tennis serve biomechanics, joint load mechanics and overuse injuries: a narrative review. Sports Med Open. 2026;12:42. doi:10.1186/s40798-026-01015-y. (PMC)

2. Bradley J, Langdown BL, Bowmaker D, Kerr S. Injury risk factors of the tennis serve: a systematic review and meta-analysis. Adv Rehabil Sci Pract. 2025;14:27536351251374616. doi:10.1177/27536351251374616. (PMC)

3. Pluim BM, Loeffen FGJ, Clarsen B, Bahr R, Verhagen EALM. Risk factors for upper limb injury in tennis players: a systematic review. Br J Sports Med. 2020. PMID:32316156. (PubMed)

4. Tooth C, Gofflot A, Schwartz C, Croisier JL, Beaudart C, Bruyère O, et al. Risk factors of overuse shoulder injuries in overhead athletes: a systematic review. Sports Health. 2020;12(5):478-487. doi:10.1177/1941738120931764. (PubMed)

5. Saini SS, Shah SS, Curtis AS. Scapular dyskinesis and the kinetic chain: recognizing dysfunction and treating injury in the tennis athlete. Curr Rev Musculoskelet Med. 2020;13(6):748-756. doi:10.1007/s12178-020-09672-6. (PMC)

6. Jacquier-Bret J, Gorce P. Kinematics characteristics of key point of interest during tennis serve among tennis players: a systematic review and meta-analysis. Front Sports Act Living. 2024;6:1432030. doi:10.3389/fspor.2024.1432030. (PubMed)

7. Lambrich J, Muehlbauer T. Effects of fatigue on physiological, physical fitness, and stroke performance related parameters in healthy tennis players: a systematic review and meta-analysis. Front Sports Act Living. 2025;7:1578914. doi:10.3389/fspor.2025.1578914. (PubMed)

8. van der Hoeven H, Kibler WB. Shoulder injuries in tennis players. Br J Sports Med. 2006;40(5):435-440. doi:10.1136/bjsm.2005.023218. (PMC)