درمان فلج بلز | از دارو تا فیزیوتراپی

در صورتیکه حرکات نیمی از صورت خود را از دست داده اید، احتمالاً اولین سوالی که ذهنتان را درگیر می‌کند این است: «آیا فلج بلز درمان می‌شود؟ چقدر طول می‌کشد خوب شوم؟»
خوشبختانه در بیشتر موارد، با درمان دارویی به‌موقع و فیزیوتراپی تخصصی، می‌توان شانس بازگشت طبیعی حرکات صورت را به‌طور قابل توجهی افزایش داد. در این مقاله دقیق بررسی می‌کنیم درمان فلج بلز چگونه انجام می‌شود، چه مدت زمان می‌برد و نقش فیزیوتراپی در جلوگیری از عوارض چیست.
اگر به دنبال آشنایی کامل با علت فلج بلز، علائم، تشخیص، انواع درمان‌های فیزیوتراپی و تجربیات بیماران هستید، پیشنهاد می‌کنیم ابتدا مقاله جامع «فیزیوتراپی فلج بلز» را مطالعه کنید. در صورت ابتلا به فلج صورت برای دریافت مشاوره رایگان فیزیوتراپی با شماره 09212802270 تماس بگیرید.

پاسخ سریع به سؤال اصلی مقاله

خلاصه علمی مقاله برای درک سریع

فلج بلز چیست؟

فلج بلز یا Bell’s Palsy نوعی فلج ناگهانی عصب صورت (عصب هفتم مغزی) است که معمولاً باعث بی‌حرکتی یک‌طرفه عضلات صورت می‌شود. این بیماری اغلب بطور ناگهانی بروز می‌کند و می‌تواند عملکردهایی مانند لبخند زدن، بستن چشم، صحبت کردن و حتی بلع را مختل کند. در بیش از ۹۰٪ موارد، فلج بلز یک‌طرفه است و برخلاف سکته مغزی، معمولاً علائم عصبی دیگری در اندام‌ها ایجاد نمی‌کند.

عصب صورت (Facial Nerve) و نقش آن در فلج بلز

عصب هفتم مغزی که به آن عصب فاسیال گفته می‌شود، از ساقه مغز خارج شده و پس از عبور از کانال استخوانی باریکی به نام کانال فالوپین به عضلات صورت می‌رسد.

این عصب مسئول موارد زیر است:

• حرکت عضلات صورت (لبخند، اخم، بستن چشم)

• کنترل غدد اشکی و بزاقی

• انتقال حس چشایی از دو سوم جلویی زبان

• تنظیم عضله رکابی گوش میانی (کنترل شدت صدا)

هرگونه التهاب، تورم یا فشار در مسیر این عصب می‌تواند منجر به فلج بلز شود.

در فیلم فیزیوتراپی فلج بلز زیر درمان بلز پالسی بیماری را مشاهده خواهید کرد که چندین سال از ابتلا به فلج صورتش گذشته بود و در کلینیک فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد درمان شد.

علت فلج بلز چیست؟

امروزه بر اساس شواهد علمی، فلج بلز اغلب یک بیماری التهابی–ویروسی تلقی می‌شود.

مکانیسم پذیرفته‌شده:

1. فعال شدن ویروس‌های نهفته (مانند HSV-1)

2. ایجاد التهاب در عصب فاسیال

3. تورم عصب داخل کانال استخوانی

4. کاهش خون‌رسانی (ایسکمی)

5. اختلال در انتقال پیام عصبی

ویروس‌های مرتبط:

• ویروس تبخال (HSV-1)

• زونا (VZV)

• آنفولانزا

• اوریون

• سرخچه

• در موارد نادر HIV

در بسیاری از بیماران، علت دقیق قابل شناسایی نیست که به آن فلج بلز ایدیوپاتیک گفته می‌شود.

علائم شایع فلج بلز چیست

• انحراف دهان به یک سمت
 • ناتوانی در بستن کامل چشم
 • ریزش آب دهان
 • اختلال در تکلم
 • کاهش یا تغییر حس چشایی
 • درد گوش، فک یا پشت گوش
 • حساسیت به صدا
 • خشکی یا اشک‌ریزش چشم

شدت علائم در بیماران متفاوت است.

شیوع فلج بلز در جوانان بیشتر است، هرچند که در هر سنی امکان ایجاد آن وجود دارد. علائم فلج بل در همه بیماران یکسان نیست اما عموما پلک بطور کامل بسته نمی شود و ممکن است بیمار دچار اشک ریزی بی اختیار شود و یا به خشکی چشم دچار شود. درباره فلج بلز باید این نکته را هم بیان کرد که ابتلای مجدد به آن با احتمال کم وجود دارد. بر اساس تجربه ما در کلینیک فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد، بیمارانی داشته ایم که پس از چند سال مجددا دچار فلج صورت شده اند، که لزوما در همان سمت قبلی چهره شان نبوده است. در موردی نادر بیماری داشتیم که برای سومین بار به فلج بلز مبتلا شده بود. در ابتلای مجدد به بلز پالسی توجه کنید که شدت و مدت زمان درمان فلج بلز در دفعات بعد لزوما مانند بار اول نیست. به گفته خود بیمار وقتی برای بار سوم به فلج بلز مبتلا شده بود، تجربه های قبلی به وی کمک کرد که کمتر دچار مشکلات روحی شود، اقدامات تشخیصی و دارویی را سریعتر انجام دهد و فیزیوتراپی صورت را سریعتر پیگیری کند. همه این موارد کمک کرد که از نظر درمانی هم روند کوتاهتر گردد. 

تشخیص فلج بلز چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص عمدتاً بالینی است، اما برای افتراق بیماری‌های خطرناک‌تر ممکن است موارد زیر درخواست شود:
 • MRI (برای افتراق از سکته مغزی یا تومور)
 • CT Scan
 • الکترومیوگرافی (EMG)
 • آزمایش خون در موارد خاص

درمان دارویی فلج بل

در فاز حاد (۷–۱۰ روز اول):
 • کورتیکواستروئیدها (مانند پردنیزولون)
 • داروهای ضدویروس در برخی بیماران
 • اشک مصنوعی و محافظت از چشم
 • ویتامین‌های گروه B

داروها شدت آسیب را کاهش می‌دهند، اما به‌تنهایی قرینگی صورت را برنمی‌گردانند.

آیا فلج بلز خودبه‌خود خوب می‌شود؟

از نظر پزشکی:
 در بسیاری از بیماران، هدایت عصبی تا حدی بازمی‌گردد
 اما بازگشت قرینگی کامل صورت تضمین‌شده نیست

دلایل باقی ماندن عوارض:

• ضعف و آتروفی عضلات صورت

• کوتاهی و سفتی بافت‌ها

• رشد نابجای فیبرهای عصبی

• ایجاد حرکات ناخواسته (Synkinesis)

به همین دلیل، حتی در مواردی که عصب ترمیم می‌شود، بدون فیزیوتراپی تخصصی چهره به حالت طبیعی بازنمی‌گردد. بنابراین توصیه میکنیم در صورت ابتلا به از دست رفتن قرینگی صورت، هرگز زمان طلایی فیزیوتراپی فلج بلز را از دست ندهید.

تصور میشود که پس از برطرف شدن علت بوجود آورنده آسیب عصب صورت، باید فلج بلز هم خوب بشود. اما به چند دلیل این اتفاق نمی افتد. اول اینکه حتی پس از برطرف شدن علت فلج، عضلات صورت مدت ها منقبض نشده اند و نمی توانند مانند گذشته عمل کنند و لذا حرکات صورت مانند گذشته انجام نمی شود. این بعنی ایجاد عدم قرینگی در اثر فلج بلز حتی پس از بهبود عصب صورت! دوم اینکه در این مدت عضلات و بافت های صورت دچار سفتی هایی شده اند که خود مانعی برای حرکات طبیعی صورت است، لذا چهره بیمار فلج بلز از حالت طبیعی خارج میشود. پس لازم است که در طی این مدت فیزیوتراپی فلج بلز بصورت منظم و اصولی انجام شود تا قرینگی چهره بیمار بدست آید.

چرا فیزیوتراپی در درمان فلج بلز ضروری است؟

فیزیوتراپی یکی از مهم‌ترین ارکان درمان برای بازگرداندن هماهنگی و قرینگی حرکات صورت پس از فلج بلز محسوب می‌شود و در بسیاری از بیماران نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت نتیجه نهایی دارد.
 • از تغییر شکل صورت جلوگیری می‌کند
 • کنترل حرکات ظریف را بازمی‌گرداند
 • از ایجاد Synkinesis پیشگیری می‌کند
 • قرینگی واقعی چهره را بازمی‌سازد

شروع زودهنگام فیزیوتراپی → نتایج بهتر و سریع‌تر

همانطور که در مقالات مختلف مطالعه کرده اید، در بسیاری از موارد روند بهبودی خودبخودی است، اما سوال اینجاست که آیا چهره بیمار مانند قبل از بروز فلج بل خواهد شد یا خیر؟ متاسفانه باید گفت که خیر. چرا که در طی مدت زمانی که روند التهاب طی میشود، بسیاری از عضلات صورت فرم بدی به خود می گیرند و در همین حالت غیر طبیعی فیکس میشوند.

پس از بهبودی خودبخودی -که حرکات چشم، ابرو، دهان و بینی برمیگردند- تضمینی برای بازگشت قرینگی چهره فرد وجود ندارد. تنها روش درمانی موجود برای کسب قرینگی چهره پس از فلج بل، فیزیوتراپی است. لذا معنی بازگشت خودبخودی را با بازگشت قرینگی صورت اشتباه نگیرید!

روش‌های مؤثر فیزیوتراپی در فلج بلز

• تمرینات کششی و ریلکسیشن عضلات صورت
 • تمرینات غیرفعال و فعال هدفمند
 • بازآموزی عصبی–عضلانی (Neuromuscular Re-education)
 • تحریک الکتریکی کنترل‌شده (در زمان مناسب)
 • درمان‌های دستی تخصصی صورت
 • لیزر درمانی و اولتراسوند
 • درای نیدلینگ عضلات صورت (بسیار مؤثر در فاز حاد و مزمن)

مراقبت از چشم در فلج بلز

 • استفاده منظم از اشک مصنوعی
 • بستن چشم هنگام خواب
 • تمرین باز و بسته کردن پلک
 • محافظت در برابر خشکی و آسیب قرنیه

مدت زمان درمان فلج بلز چقدر است؟

مدت زمان بهبودی فلج بلز در افراد مختلف یکسان نیست. برخی بیماران طی چند هفته بخش عمده‌ای از حرکات صورت خود را باز می‌یابند، در حالی که در موارد شدیدتر روند بهبودی ممکن است چند ماه ادامه پیدا کند. شدت آسیب اولیه عصب صورت، سن بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای، زمان شروع درمان و میزان همکاری بیمار در انجام تمرینات فیزیوتراپی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده مدت درمان هستند.

بر اساس تجربه من (فیزیوتراپیست صادق زراعتکار) در درمان بیماران مبتلا به فلج بلز، مراجعه زودهنگام و شروع به‌موقع توانبخشی معمولاً با نتایج بهتر و سریع‌تر همراه است.

تجربه ما در درمان بیماران مبتلا به فلج بلز

در سال‌های فعالیت کلینیک فیزیوتراپی آرامش، بیماران متعددی با درجات مختلف فلج بلز به ما مراجعه کرده‌اند. برخی از این بیماران تنها چند روز از شروع علائمشان گذشته بود و برخی دیگر پس از ماه‌ها یا حتی سال‌ها از شروع بیماری برای اصلاح عدم تقارن صورت مراجعه کرده بودند.

یکی از نکاتی که بارها در بیماران مختلف مشاهده کرده‌ایم، تفاوت قابل توجه روند بهبودی افراد است. در حالی که برخی بیماران طی چند هفته پیشرفت چشمگیری نشان می‌دهند، در برخی دیگر به دلیل شدت بیشتر آسیب عصبی یا تأخیر در شروع درمان، روند توانبخشی طولانی‌تر می‌شود. تجربه ما نشان می‌دهد که پیگیری منظم تمرینات و مراجعه زودهنگام برای ارزیابی تخصصی می‌تواند نقش مهمی در نتیجه نهایی درمان داشته باشد. گاهی برخی بیماران به دلیل آسیب روحی، بی انگیزگی و یا از دست دادن امید بهبودی درمان را نیمه کاره رها میکردند و بعد از مدتی مجددا برای ادامه درمان مراجعه میکردند، این فاصله ها میتواند موجب کندتر شدن پروسه بازیابی حرکات صورت شوند.