٨٨٦٨١٧٤٦-٨٨٦٨٠٩٣٨

ContactUs@Physioaramesh.ir

علل بروز درد در مفصل فک

۲۹ شهریور, ۱۳۹۵ - فیزیوتراپیست صادق زراعتکار - در دسته مطالب آموزشی, مفصل گیجگاهی-فک تحتانی

بدون دیدگاه

علل بروز درد در مفصل فک بسیار مختلف است. قبل از آنکه بتوانیم به درمان دردهای مفصل فک بپردازیم باید عواملی که در پیدایش درد دخالت دارند را بررسی کنیم. در مقاله پیشین که نخستین مقاله اینترنتی بررسی مفصل فک از دیدگاه فیزیوتراپی بود، با ساختار آن آشنا شدیم. در بحث حاضر به بررسی عواملی که در ایجاد درد مفصل گیجگاهی-فک تحتانی یا TMJ دخالت دارند میپردازیم. در برخی منابع شیوع مشکلات فکی در زنان بیش از مردان و سن ابتلا بین ۲۰ تا ۴۰ سالگی عنوان شده است.

بروز درد فک عوامل متعددی دارد که مهمترین آنها عبارتند از:

ایمبالانس عضلانی

یکی از دلایلی که موجب ایجاد درد در مفصل فک میشود عدم هماهنگی در کشش عضلات پیرامونی است. هر مفصل توسط تعدادی عضله احاطه شده است که هر کدام مفصل را به سمت خود میکشند، میزان نیرویی که هر یک وارد میکنند نباید از یک اندازه بخصوص بیشتر شود، چرا که موجب بهم ریختن زوایای مفصلی میشود.

بعبارتی عضلات اطراف مفصل فک باید با یک ریتم هماهنگ منقبض و منبسط شوند تا حرکت مفصل نرم و طبیعی انجام شود. در یک ارکستر اگر یکی از نوازندگان با بقیه گروه هماهنگ نباشد صدایی که در نهایت ایجاد میشود خوشایند نخواهد بود و ریتم موسیقی بهم میریزد.

حرکت مفصل فک نیز که ماحصل سفت و شل شدنهای ریتمیک عضلات است، میتواند با اختلال در انقباض حتی یکی از عضلات پیرامونی بهم بریزد. مثلا کشش بیش از حد یکی از عضلات باعث میشود تا دیسک بین مفصلی بیشتر به سمت جلو متمایل شود. جلوتر آمدن دیسک، سر استخوان فک را به عقب هل میدهد و موجب فشردگی بافتهای پشتی میشود. با هر بار باز و بسته شدن دهان دیسک به درون حفره مفصل میلغزد و لذا باز و بسته کردن دهان با تق تق کردن یا اصطلاحا با کلیک کردن همراه میشود.

گیر افتادن دیسک بین مفصلی

از دیگر عوامل ایجاد کننده مشکل در مفصل فک گیر کردن دیسک و لذا کاهش میزان باز شدن دهان است، بیمار علی رغم تلاشی که انجام میدهد نمیتواند دهانش را بصورت کامل باز کند.

مشکلات روحی و روانی

افرادیکه از مشکلات روحی رنج میبرند، مثلا استرس زیادی دارند، مضطرب هستند، تند خو و عصبانی هستند و… به چند دلیل بیشتر دچار آسیب فک میشوند. نخست آنکه عضلات این افراد سفت تر از حد معمول است، دوم آنکه شانس بیشتری برای بروز دندان قروچه دارند، سوم این افراد دندانهای خود را از روی عادت به سختی بهم میفشارند. چهار؛ تند تند غذا خوردن و پنج؛ فریاد زدن که هم عضلات را سفت تر میکند و هم موجب باز شدن زیادتر از حد دهان میشود. تمامی این موارد میتواند شانس ابتلا را افزایش دهد.

عدم جفت شدن دندانها

در صورت وجود آسیب دندانی، کشیدن یکی از دندانها، پر کردن نامناسب دندانها، لق بودن دندان مصنوعی و… دندانها بر هم منطبق نمیشوند، که موجب چفت شدن نامناسب دندانها و قرارگیری نامناسب استخوان فک در حفره استخوان گیجگاهی شده و با گذشت زمان مفصل فرسوده میشود.

دندان قروچه کردن

این عادت غلط میتواند هم نحوه قرارگیری مفصل را تغییر دهد و هم میزان سفتی عضلات صورت را افزایش دهد. با ادامه سطح دندانها هم دچار آسیب شده و قرارگیری مفصل را بیشتر بهم میریزد.

سایر عواملی که میتوانند منجر به درد TMJ بشوند شامل این موارد هستند: فرسایش سطوح مفصل مثل ساییدگی استخوان فک و استخوان گیجگاهی، وارد آمدن ضربه مستقیم به ناحیه، آرتریت، بدشکلی مادرزادی فک، مثل کوچکتر بودن فک پایینی موجب قرارگیری مفصل در محل نامناسب میشود. تغییرات بسیار ناچیز در محل قرارگیری اجزای مفصلی هم میتواند با افزایش میزان ساییدگی سرعت تخریب را بیفزاید.

حرکات بیش از اندازه دهان حین خمیازه کشیدن، یا باز ماندن دهان در حین کارهای درمانی نظیر دندانپزشکی، وارد کردن لوله از طریق دهان به بدن، عادتهای غلط مثل جویدن یکطرفه غذا، خوردن غذاهای سفت، جویدن طولانی مدت آدامس و… میتواند موجب اعمال فشار بیش از اندازه به یکی از دو مفصل فک بشود.

سیر پیشرفت بیماری

آسیبهای یاد شده در بالا معمولا موجب اختلالات کپسول مفصلی میشود، این حالت از استحکام مفصل می کاهد. در مراحل اولیه تنها هنگام جویدن غذاهای سفت مفصل صدا میدهد. بیمار درد چندانی ندارد و شاید در بخشهایی از صورت خود خصوصا در نواحی کناری صورت و یا گونه های خود احساس سفتی میکند.

درمانها در این مرحله اغلب موفقیت آمیز هستند. با پیشرفت عارضه ممکن است درد افزایش یابد و هنگام صحبت کردن یا جویدن غذاهای سبک هم مفصل صدا بدهد بطوریکه اطرافیان صدای مفصل بیمار را بشنوند، در این مرحله درمانها سخت تر شده و زمان طولانی را طلب میکنند. همراه با پیشرفت عارضه، بیمار در عضلات جونده خود احساس سفتی و درد شدید میکند. دردهای ارجاعی شروع میشوند و بیمار بصورت خودبخودی یا در حین غذا خوردن در ناحیه سر و پشت چشم یا در ناحیه گوش، در امتداد دندانها، حتی گردن و شانه های خود احساس درد میکند. 

در صورت عدم مراجعه بیمار برای درمان و یا درمان ناموفق ممکن است دردها شدیدتر بشوند و مفصل فک دچار قفل شدگی بشود. افزایش درد خواب بیمار را مختل کرده و زمینه ساز مشکلات عصبی میشود. افزایش استرس و اضطراب میتواند موجب دندان قروچه شده و مشکل را تشدید کند.

در این مرحله درمانها سخت تر شده و زمان طولانی را طلب میکنند

ارزیابی مشکلات مفصل فک

در کلینیک فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد، برای ارزیابی مفصل فک ابتدا سوابق بیمار بررسی میشوند. بیمار درباره شروع بیماری، فعالیتهایی که منجر به افزایش و کاهش علایمش میشود صحبت میکند. اگر تابحال درمانی برای مفصل فک خود انجام داده و هر نتیجه موفق یا ناموفقی گرفته باشد را بیان میکند. سپس حرکات دهان بررسی میشوند.

متخصص فیزیوتراپی ما میزان باز شدن دهان را بررسی کرده و در حین باز کردن دهان به مشکلات فک توجه میکند. آریتمی های حرکتی، نقص حرکتی و محدودیت حرکتی مفصل فک از نظر ما یافته های بسیار مهمی هستند و در تشخیص بسیار کمک کننده اند. سپس همکاران ما ساختار مفصل فک را بهمراه بافتهای مجاور آن لمس کرده و بافتهای مشکوک به ضایعه را مشخص میکنند.

جمجمه در تشکیل نیمه بالایی مفصل فک سهیم است

 

 

ما معتقدیم بدن یک بافت پیوسته است بطوریکه نمیتوان اعضای مختلف را جدا از هم تصور کرد. نقص در یک ساختار میتواند موجب آسیب در مفاصل مجاور بشود. در بسیاری از دردها و مشکلات مفصل فک باید به دردهای مفصل گردن و مفصل شانه و کتف های بیمار توجه خاص کرد. بصورت خلاصه باید گفت از دید ما، بهم ریختن توازن قوای عضلات گردن، کتف و شانه ها وضعیت قرارگیری سر را بر روی گردن تغییر میدهد.

توجه داشته باشید که جمجمه در تشکیل نیمه بالایی مفصل فک سهیم است پس هر عاملی که در قرارگیری سر دخیل باشد میتواند در عملکرد مفصل فک اختلال ایجاد کند. این رابطه دوطرفه است. مشکلات مفصل فک هم میتواند موجب پراکنده شدن درد در نواحی بخصوصی از سر همچون سر درد پیشانی، سر درد در اطراف گوشها، سر درد نواحی کناری سر در بالای گوش و انتشار درد به دندانها بشود.

در بسیاری از بیمارانی که مدتها از سر درد رنج میبرند و انواع داروهای مربوط به کاهش سر درد را مصرف میکنند اما همچنان در نواحی یاد شده درد دارند مشکلات مفصل فک را میتوان یافت. لذا یکی از اقدامات اساسی فیزیوتراپی آرامش بررسی جامع و ارزیابی تمامی مشکلاتی است که میتوانند در بروز علایم در TMJ نقش داشته باشند. در مقاله بعدی در خصوص درمان و اصول پیشگیری از دردهای مفصل فک توضیح میدهیم.

فیزیوتراپیست صادق زراعتکار

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *