اگر یک روز صبح از خواب بیدار شوید و متوجه شوید یک سمت صورتتان حرکت نمیکند، چشم کامل بسته نمیشود یا لبخندتان کج شده، احتمال دارد دچار فلج بلز شده باشید. این وضعیت معمولاً ناگهانی اتفاق میافتد و میتواند باعث نگرانی شدید بیمار شود. اما خبر خوب این است که در بسیاری از موارد، اگر درمان زود شروع شود، شانس بازگشت حرکات صورت بالا خواهد بود.
فلج بلز چیست؟
فلج بلز (Bell’s Palsy) نوعی فلج ناگهانی عصب هفتم صورت است که باعث ضعف یا از کار افتادن عضلات یک سمت صورت میشود. علائم آن شامل افتادگی لب، ناتوانی در بستن چشم، کاهش حرکت ابرو، اشکریزش یا خشکی چشم و گاهی اختلال چشایی است. علت دقیق آن همیشه مشخص نیست اما التهاب عصب، عفونتهای ویروسی و فشار روی عصب صورت از عوامل مطرح هستند
خلاصه مطلب
فلج بلز شایعترین علت فلج محیطی صورت است و معمولاً به علت التهاب یا فشردگی عصب فاشیال (زوج هفتم مغزی) ایجاد میشود. این بیماری باعث ضعف ناگهانی عضلات یک سمت صورت، اختلال در پلک زدن، لبخند زدن و حرکت ابرو میشود. شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است. درمان شامل داروهای ضدالتهاب، محافظت از چشم و فیزیوتراپی تخصصی صورت است. شروع زودهنگام درمان نقش مهمی در کاهش عوارض و افزایش شانس بهبودی دارد. برای مطالعه مقاله درمان فلج بلز روی "درمان فلج بلز؛ از دارو تا فیزیوتراپی و زمان بهبودی" کلیک کنید.
فیزیوتراپی فلج بلز را در این مقاله بررسی میکنیم. بیماری فلج بلز، عضلات یک سمت صورت را درگیر میکند. نقش مهم عضلات در بدن، علاوه بر تامین نیروی لازم برای حرکت، فرم دهی به شکل بدن است، لذا از کار افتادگی یا فلج عضلات موجب بهم ریختن فرم بدن میشود. در فلج بلز هم دقیقا همین اتفاق می افتد، عضلات نیمی از صورت غیر فعال شده و بیمار قادر به حرکت دادن نیمی از صورت خود نیست و فرم صورتش بهم میریزد. من فیزیوتراپیست صادق زراعتکار، طی سالهای فعالیت حرفهای خود بیماران متعددی با فلج بلز، آسیب عصب صورت پس از جراحیهای زیبایی و فلج صورت ناشی از تزریق بوتاکس را ارزیابی و درمان کردهام. در این مقاله علاوه بر توضیح علمی بیماری فلج بلز، تجربیات بالینی، روشهای فیزیوتراپی و نکات کاربردی که بیماران و خانوادههای آنان باید بدانند را مرور میکنیم. اگر به فلج یکظرفه صورت دچار شده اید برای دریافت مشاوره رایگان فیزیوتراپی با شماره 09212802270 تماس بگیرید.
نقش عصب هفتم صورت در فلج بلز
عصب فاشیال یا زوج هفتم مغزی، یکی از مهمترین اعصاب صورت است. این عصب مسئول:
- حرکت عضلات صورت
- کنترل اشک و بزاق
- بخشی از حس چشایی
- تنظیم عضله استاپدیوس در گوش
است. به همین دلیل آسیب به این عصب فقط ظاهر چهره را تغییر نمیدهد، بلکه میتواند عملکردهای دیگر را هم مختل کند.
علائم فلج بلز چگونه ظاهر میشوند؟
علائم فلج بلز معمولاً طی 24 تا 72 ساعت ایجاد میشوند و میتوانند از خفیف تا شدید باشند.
شایعترین علائم فلج بلز عبارتند از:
- افتادگی یک سمت صورت
- ناتوانی در بستن کامل چشم
- کاهش حرکت ابرو
- کج شدن لب هنگام لبخند
- آبریزش یا خشکی چشم
- تغییر حس چشایی
- درد اطراف گوش
- حساسیت بیشتر به صدا
در فلج بلز یا فلج عضلات صورت، فرم صورت بیمار بهم میریزد و به لحاظ زیبایی فرد را با چالش بزرگ روحی و روانی مواجه میکند. لذا در این بیماری، فرد هم از مشکلاتی که در اثر خود بیماری برایش اتفاق میافتد رنج میبرد و هم بخاطر ظاهر بدی که در اثر بی حرکت ماندن عضلات یک سمت صورتش ایجاد میشود دچار افسردگی میشود و ممکن است به لحاظ روحی وضعیت نامطلوبی پیدا کند. در تجربه بالینی ما، بسیاری از بیماران در روزهای ابتدایی بیماری بیشتر از خود فلج صورت، نگران تغییر ظاهر چهره و واکنش اطرافیان هستند. آگاهی از روند بهبودی بیماری میتواند تا حد زیادی این نگرانی را کاهش دهد.
افراد مشهور مبتلا به فلج بلز
افراد شناخته شده و سرشناس بسیاری همچون جورج کلونی (George Clooney)، سیلوستر استالونه (Sylvester Stallone)، پیرس برازنان (Pierce Brosnan) و آنجلینا جولی از جمله مبتلایان به فلج بل هستند، پس شما اولین کسی که از این بیماری رنج میبرد نیستید! در ایران نیز افراد سرشناسی همچون حسینی بای و مستر تستر به فلج بلز مبتلا شدند. عصب صورت یا عصب فاسیال (Facial Nerve) هفتمین عصب مغزی است و یکی از مهمترین اعصاب مسئول حرکات صورت محسوب میشود. آسیب این عصب میتواند عملکرد بسیاری از عضلات صورت را مختل کند.
علت فلج بلز چیست؟
آسیب عصب زوج هفت مغز که بخش عمده ای از ناحیه صورت را عصب دهی میکند، موجب ایجاد ضایعه ای تحت عنوان فلج بل یا بلز میشود. وظیفه عصب زوج هفت مغزی که با نام عصب صورتی نیز شناخته می شود، مخابره اطلاعات و احساسات ناحیه صورت به مغز است.
این عصب مسئول تامین حرکات عضلات چهره است، عضله بالا برنده ابروها، برخی از عضلات چشم، عضلات حرکت دهنده لبها و بینی از این عصب تغذیه میشوند. حس ناحیه جلوی زبان نیز از همین عصب تامین میشود. همچنین کنترل برخی غدد ترشح کننده و غدد اشکی نیز بر عهده این عصب است. خندیدن، بلعیدن، حرکات زبان، تکان دادن ابرو و پیشانی و پلک با این عصب کنترل میشود لذا با آسیب این عصب، تمامی عملکردهای یاد شده، مختل میشود.
عامل اصلی بیماری ناشناخته است که در این موارد به آن فلج ایدوپدیک اطلاق میشود. با این حال علل متفاوتی برای این مشکل ارائه شده است، از جمله عفونت ها، آسیب وارده به زوج هفت مغزی، تومور در نزدیکی زوج هفتم. فلج بلز مکانیسمی التهابی با علت ویروسی دارد، گاهی با سرماخوردگی همراه است و در فصول سرد شیوع بیشتری دارد. بیماران فلج بلز را در دهه سوم تا پنجم زندگی بیشتر تجربه می کنند و در مرد و زن به یک نسبت دیده میشود. اگرچه علت دقیق فلج بلز هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما بسیاری از پژوهشها نقش ویروسهایی مانند هرپس سیمپلکس را در ایجاد التهاب عصب صورت مطرح کردهاند. در مقاله "فلج بلز چیست" میتوانید جزییات بیشتری در این رابطه مطالعه کنید.
فلج بلز چه عوارضی دارد؟
اگر درمان دیر شروع شود یا بازتوانی مناسب انجام نشود، ممکن است عوارضی مثل این موارد ایجاد شوند:
- خشکی مزمن چشم
- سفتی عضلات صورت
- عدم تقارن پایدار
- سینکینزی (حرکات ناخواسته همراه)
- ضعف ماندگار عضلات
- اختلال در صحبت کردن یا غذا خوردن
آیا فلج بلز خطرناک است
خطراتی که به دنبال فلج بلز ایجاد میشود فلج یکطرفه عضلات صورت است. خطر افتادگی در پلک یک طرف که مانع از بستن کامل چشم سمت فلج بلز میشود، خطر ریزش غیر ارادی اشک، و خطر خشک شدن چشم نیز وجود دارد. همچنین پس از فلج بلز خطر افتادگی لب و بخصوص کج شدن لب به هنگام خندیدن وجود دارد. اختلال در حس چشایی و عدم توانایی در تشخیص برخی مزه ها در نوک زبان، آبریزش غیر ارادی از دهان، احساس خشکی در دهان در بیمار مبتلا به بلز پالسی ممکن است وجود داشته باشد. فلج بلز معمولاً بیماری تهدیدکننده حیات نیست، اما عدم مراقبت مناسب از چشم و تأخیر در شروع درمان میتواند احتمال باقی ماندن برخی علائم را افزایش دهد.
در فیلم فیزیوتراپی زیر درمان بسته نشدن چشم در فلج بلز را مشاهده بفرمایید:
گرفتن شرح حال بیمار و انجام معاینات بالینی در کنار برخی یافته ها مثل سی تی اسکن، ام آر آی و الکترومیوگرافی از عصب زوج هفتم و آزمایش خون تنها راه تشخیص قطعی فلج بلز است. هر عاملی که موجب صدمه دیدن عصب صورت شود میتواند علائم فلج بلز را در صورت بیمار ایجاد کند. برای تشخیص اینکه دقیقا چه مشکلی موجب ایجاد فلج صورت شده است انجام موارد یاد شده ضروری است.
چه زمانی باید برای فلج بلز مراجعه کرد؟
اگر به طور ناگهانی متوجه:
- افتادگی صورت
- مشکل در بستن چشم
- کج شدن لب
- تغییر در صحبت کردن
شدید، باید در اولین فرصت ارزیابی شوید. شروع زودهنگام درمان یکی از مهمترین عوامل موفقیت است.
درمان فلج بلز چگونه انجام میشود؟
درمان بسته به شدت بیماری شامل:
- داروهای ضدالتهاب مانند پردنیزولون
- داروهای ضدویروس در موارد خاص
- محافظت از سطح چشم
- فیزیوتراپی تخصصی صورت
- تمرین درمانی
- الکتروتراپی
- لیزر پرتوان
- منوال تراپی
- درای نیدلینگ
است. در بسیاری از بیماران، هرچه بازتوانی زودتر و پس از ارزیابی پزشکی آغاز شود، احتمال بازگشت بهتر حرکات صورت بیشتر خواهد بود.
دارو درمانی فلج بلز
استفاده از داروهای کورتیکواستروییدی در کنار داروهای ضد ویروس مثل اسیکلوویر برای درمان فلج بلز استفاده میشود. برای برطرف شدن مشکلاتی که در چشم حادث میشود قطره متیل سلولز مناسب است. در فیلم فیزیوتراپی زیر درمان تخصصی فلج بلز را در مرکز فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد ببینید:
مراقبت از چشم در فلج بلز
فیزیوتراپی فلج بلز
اهداف درمان فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد برای فلج بلز شامل، افزایش قابلیت حرکتی عضلات صورت در نیمه درگیر، بدست آوردن کنترل بر روی حرکات عضلات آسیب دیده، تحریکات حسی برای اختلالات حسی ایجاد شده در صورت است. در مقاله ای فیزیوتراپی فلج بلز را توضیح داده ایم.
الکتروتراپی فلج بلز
استفاده از تحریکات الکتریکی یا الکتروتراپی، برای فعال کردن عضلات فاقد حرکت، از موثرترین اقدامات فیزیوتراپی برای بازگرداندن حرکت به صورت دز فلج بلز است. همانطور که در ابتدای بحث گفته شد با گذشت زمان و در اثر فعالیت نکردن عضلات یک سمت صورت، ممکن است نیمی از صورت لاغرتر از سمت دیگر شده و به مرور زمان دچار تغییر شکل شود، این حالت به لحاظ روحی و روانی بیمار را آزار میدهد.
در مرکز فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد با استفاده از تحریکات الکتریکی با فرکانس، پالس دیوریشن، ولتاژ و شدت جریان مناسب از آسیب های فلج بلز پیشگیری میکنیم. تحریک الکتریکی با تحمیل انقباض به عضلات غیر فعال آنها را به فعالیت واداشته و مانع از تغییر شکل و بروز دفورمیتی در صورت میشود.
در فیلم فیزیوتراپی فلج بلز زیر، درمان قطعی بیماری که ساکن آلمان بود و برای فیزیوتراپی فلج بلز به کلینیک فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد مراجعه کرده بود را ببینید.
ورزش صورت برای درمان فلج بلز
انجام ورزش ویژه فلج بلز با بکارگیری از حرکات عضلات سالم، باعث بهبود انقباض عضلات غیرفعال میشود. این ورزش ها هم به صورت فعال توسط بیمار و هم به صورت غیر فعال و غیرارادی با کمک فیزیوتراپیست انجام می شود.
ماساژ صورت برای درمان فلج بلز
ماساژ و برخی تکنیک های درمان دستی فیزیوتراپی روی عضلات ناتوان صورت، به بهبود گردش خون منطقه و افزایش تحریک پوستی کمک میکند و در درمان فلج بلز نقش دارد. تحریکات مختلف پوستی که با تشخیص متخصص فیزیوتراپی در نقاط خاصی از صورت انجام می شود، میتواند موجب تحریک حسی عصب شده و باعث تسریع روند درمان بشود. استفاده زود هنگام و به موقع از امواج مافوق صوت بر روی زائده ماستوئید به بازگشت حرکات صورت کمک شایانی میکند. در مرکز فیزیوتراپی آرامش در سعادت آباد روش های تخصصی درمان دستی یا ماساژ فیزیوتراپی برای درمان فلج بلز انجام میشود.
درمان فلج بلز با لیزر
مطالعات جدید نشان میدهد بکارگیری لیزر فیزیوتراپی و مادون قرمز میتواند موجب ترمیم عصب صورت شود. در مرکز فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد با اتخاذ تدابیر درمانی به بیمار فلج بلز کمک میکنیم تا حرکات از دست رفته خود را بدست آورد، ذکر این نکته هم ضروری به نظر میرسد که در بیماران مختلف با علائم متفاوت ممکن است روش های درمانی یکسانی تجویز نشود و روش های درمانی از بیماری تا بیمار دیگر متفاوت باشد. هم شدت فلج بلز در همه افراد یکسان نیست و هم سن و جنس مبتلایان به فلج بلز در روند درمان آنها اثرگذار است. در مرکز فیزیوتراپی آرامش سعادت آباد وقتی نظرات بیماران فلج صورت را می شنویم اینکه چقدر در ادامه درمان استمرار داشته اند یا در مدت زمان درمان فلج بلز بسیار اثرگذار است.
سوالات متداول بیماران مبتلا به فلج بلز
فلج بلز چند روزه خوب میشود؟
مدت بهبودی فلج بلز در افراد مختلف متفاوت است. در موارد خفیف، ممکن است علائم ظرف چند هفته به طور قابل توجهی بهبود پیدا کنند، اما در موارد متوسط تا شدید روند درمان ممکن است چند ماه طول بکشد. شدت آسیب عصب صورت، زمان شروع درمان و همکاری بیمار در انجام توصیههای درمانی از مهمترین عوامل تعیینکننده مدت بهبودی هستند.
آیا فلج بلز کاملاً درمان میشود؟
بسیاری از بیماران مبتلا به فلج بلز بهبود بسیار خوبی پیدا میکنند و بخش قابل توجهی از عملکرد عضلات صورت خود را باز مییابند. با این حال میزان بهبودی به عواملی مانند شدت درگیری عصب، سن بیمار، بیماریهای زمینهای و زمان شروع درمان بستگی دارد. هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال بهبود کامل بیشتر خواهد بود.
بهترین زمان شروع فیزیوتراپی فلج بلز چه موقع است؟
در اغلب بیماران، ارزیابی و شروع اقدامات درمانی در روزها و هفتههای ابتدایی بیماری اهمیت زیادی دارد. مراجعه زودهنگام به پزشک و فیزیوتراپیست میتواند به کنترل بهتر علائم، پیشگیری از برخی عوارض و برنامهریزی مناسب برای روند درمان کمک کند.
آیا استرس باعث فلج بلز میشود؟
استرس به تنهایی علت مستقیم فلج بلز محسوب نمیشود، اما میتواند بر عملکرد سیستم ایمنی بدن اثر بگذارد. برخی پژوهشها نشان دادهاند که در بعضی بیماران، دورههای استرس شدید یا خستگی مفرط قبل از شروع علائم وجود داشته است. با این حال فلج بلز معمولاً نتیجه مجموعهای از عوامل مختلف است و نمیتوان آن را فقط به استرس نسبت داد.
آیا سرماخوردگی میتواند باعث فلج بلز شود؟
بسیاری از بیماران گزارش میکنند که چند روز یا چند هفته قبل از شروع علائم فلج بلز دچار سرماخوردگی یا عفونتهای ویروسی شدهاند. به همین دلیل تصور میشود برخی ویروسها بتوانند در ایجاد التهاب عصب صورت نقش داشته باشند، هرچند علت دقیق بیماری هنوز به طور کامل مشخص نشده است.
آیا فلج بلز خطرناک است؟
فلج بلز معمولاً بیماری خطرناکی به معنای تهدیدکننده حیات نیست، اما میتواند مشکلات عملکردی و روحی قابل توجهی ایجاد کند. مهمترین نگرانی در روزهای ابتدایی بیماری، مراقبت از چشم سمت درگیر است؛ زیرا ممکن است بیمار نتواند پلک خود را به طور کامل ببندد و در نتیجه سطح چشم دچار خشکی و آسیب شود.
آیا فلج بلز باعث سکته مغزی میشود؟
خیر. فلج بلز و سکته مغزی دو بیماری کاملاً متفاوت هستند. با این حال از آنجا که برخی علائم ظاهری آنها ممکن است شبیه یکدیگر باشد، هر فردی که دچار فلج ناگهانی صورت میشود باید در اسرع وقت توسط پزشک ارزیابی شود تا علت اصلی مشخص گردد.
آیا ورزش صورت برای فلج بلز مفید است؟
تمرینات مناسب عضلات صورت میتوانند بخشی از برنامه توانبخشی بیماران باشند. البته نوع، شدت و زمان شروع تمرینات باید متناسب با شرایط هر بیمار توسط فیزیوتراپیست تعیین شود، زیرا انجام تمرینات نامناسب در بعضی مراحل بیماری ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
آیا الکتروتراپی در درمان فلج بلز مؤثر است؟
الکتروتراپی یکی از روشهایی است که در برخی بیماران و با تشخیص فیزیوتراپیست مورد استفاده قرار میگیرد. هدف از این درمان کمک به حفظ فعالیت عضلات و جلوگیری از برخی عوارض ناشی از بیحرکتی طولانیمدت عضلات صورت است. انتخاب نوع جریان و نحوه استفاده از آن باید بر اساس شرایط هر بیمار انجام شود.
آیا لیزر در درمان فلج بلز مؤثر است؟
مطالعات نشان دادهاند که لیزرتراپی میتواند در روند ترمیم بافتهای عصبی و کاهش التهاب نقش کمکی داشته باشد. به همین دلیل در بسیاری از مراکز فیزیوتراپی از لیزر به عنوان بخشی از برنامه درمانی بیماران مبتلا به فلج بلز استفاده میشود.
آیا فلج بلز دوباره برمیگردد؟
در بیشتر بیماران فلج بلز فقط یک بار اتفاق میافتد، اما در درصد کمی از افراد احتمال عود بیماری وجود دارد. به همین دلیل پیگیری وضعیت بیمار و بررسی عوامل زمینهای اهمیت دارد.
آیا فلج بلز ارثی است؟
در اغلب موارد فلج بلز یک بیماری ارثی محسوب نمیشود، اما برخی مطالعات احتمال وجود زمینه ژنتیکی در تعداد محدودی از بیماران را مطرح کردهاند. با این حال اکثر بیماران هیچ سابقه خانوادگی مشخصی از این بیماری ندارند.
تجربه بالینی ما در درمان بیماران مبتلا به فلج بلز
در سالهای فعالیت حرفهای در زمینه فیزیوتراپی صورت و درمان اختلالات عصب فاسیال، بیماران متعددی با شدتهای مختلف فلج بلز به کلینیک مراجعه کردهاند. تجربه ما نشان میدهد که یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر نتیجه درمان، زمان مراجعه بیمار است. بیمارانی که در روزها و هفتههای ابتدایی پس از شروع علائم تحت ارزیابی و درمان قرار میگیرند، معمولاً روند بهبودی مطلوبتری را تجربه میکنند.
نکته دیگری که در بسیاری از بیماران مشاهده میشود، نگرانی شدید نسبت به ظاهر صورت و احتمال دائمی شدن علائم است. در حالی که در بخش قابل توجهی از بیماران، با درمان مناسب و پیگیری منظم، بهبود قابل توجهی در عملکرد عضلات صورت مشاهده میشود.
همچنین تجربه ما نشان داده است که شدت اولیه فلج صورت، میزان درگیری عضلات اطراف چشم و دهان، سن بیمار، وجود بیماریهای زمینهای و میزان همکاری بیمار در انجام تمرینات و مراقبتهای توصیهشده میتواند بر سرعت و کیفیت بهبودی اثرگذار باشد.
در ادامه چند نمونه از بیماران مراجعهکننده به کلینیک را مشاهده میکنید که روند درمان و نتایج حاصل از فیزیوتراپی آنها ارائه شده است.
بیمار شماره ۱
بیمار خانم جوان 24 ساله که تقریبا 3 ماه از شروع ابتلا به فلج وی گذشته بود. در اثر ابتلا به فلج بلز سمت راست صورت در انجام حرکات دچار اختلال شده بود. مهمترین مشکل ایشان نزدیک شدن مراسم عقدی بود که در پیش داشتند و میخواستند تا 3 ماه آینده قرینگی صورت خود را بازیابی کنند. مهمترین عاملی که به بهبود ایشان کمک کرد انگیزه و پشتکارشان در مراجعه برای درمان بود. با اینکه محل زندگی این خانم قزوین بود اما بصورت منظم و پیوسته در 3 ماه قبل از مراسم به فیزیوتراپی آرامش مراجعه کردند. همین انگیزه و اشتیاق در سایر کارهایی که به ایشان محول شده بود شامل تمرین مخصوص صورت و ماساژ وجود داشت. در نهایت با گذشت 30 جلسه و در زمان کوتاهتر از 3 ماه قرینگی بدست آمد و حرکات کامل شد.