٨٨٦٨١٧٤٦-٨٨٦٨٠٩٣٨

ContactUs@Physioaramesh.ir

درمان ورم

۱۱ اردیبهشت, ۱۳۹۵ - فیزیوتراپیست صادق زراعتکار - در دسته بیماری ها, مطالب آموزشی

بدون دیدگاه

درمان ورم آسان به نظر میرسد، اما گاهی برای کم شدن نیاز به انجام درمان جدی دارد. در بحث حاضر سعی کرده ایم نکاتی را پیرامون آشنایی با ورم، علل بوجود آورنده و راهکارهای درمانی آن تشریح کنیم. پس با ما همراه باشید.

به جمع شدن آب در اندام ورم یا ادم گفته میشود، ورم درنتیجه اختلالاتی مانند کم آبی، یبوست، تغییرات هورمونی، مصرف غذاهای شور، بیماریهای قلبی و مشکلات کلیوی بروز میکند. برای حفظ تعادل مایعات بدن راههای طبیعی وجود دارد که به سهولت برای همه قابل انجام است، فعالیت روزانه، داشتن تغذیه مناسب، تمرینهای ورزشی منظم بخشی از راههای حفظ تعادل مایعات بدن است.

هر عاملی که باعث گرفتگی یا قطعی در مسیر عروق بشود، موجب اختلال در عبور و مرور مایعات، تجمع آنها و ورم در ناحیه میشود. این گرفتگی مشکلاتی مانند نارسایی عروقی و یا ترومبوز سیاهرگهای عمقی است. حجم اندام با قرار دادن آن در داخل ظرفهای مدرج محتوی آب و با اندازه گیری مقدار آب جابجا شده برآورد میشود. 

حجم اندام با قرار دادن آن در داخل ظرفهای مدرج محتوی آب و با اندازه گیری مقدار آب جابجا شده برآورد میشود.

علل ادم

ادم در ناحیه دستها ممکن است در اثر جریان ناکافی لنف و یا بسته شدن رگهای لنفاوی بعد از برداشتن پستان بروز کند و در پاها از روی هم افتادن عروق لنفاوی حاصل شود و یا ناشی از عفونت و آسیبهای دیگری همچون پیچ خوردگی مچ پا، پارگی در تاندون و یا شکستگی استخوان باشد. از این میان بیماریهای آرتریت همچون استئوآرتریت یا همان آرتروز نیز میتوانند موجب ایجاد ورم بشوند، نقرس بیماری دیگری است که سبب ایجاد ورم میشود. این بیماری بیشتر شست پا را درگیر میکند. آرتریت روماتوئید، پسوریازیس و لوپوس نیز میتوانند موجب ایجاد ورم بشوند.

با افزایش سن، سیاهرگها تضعیف شده و در برگرداندن خون به سمت قلب کارایی خود را از دست میدهند لذا برگشت مایعات با مشکل مواجه میشود و ورم در اندام ایجاد میشود. وجود واریس نیز علت دیگری برای بروز ورم است. ترومبوز وریدی مشکل احتمالی دیگریست که نیاز به توجه فوری و درمان دارد، زیرا میتواند عواقب شدیدی همچون سکته را در پی داشته باشد.

دیگر عوامل ادم عبارتند از: بیماریهای قلبی، کلیوی، کبدی، آپنه مزمن خواب، سندروم پیش از قاعدگی، واریس, استاز وریدی, زخمهای پا, التهابات پوستی, فلبیت عمقی, نارسایی حاد یا مزمن سیاهرگها, گچ گیری سفت، بارداری و داروهای ضد بارداری یا ورم پس از زایمان، چاقی زیاد، مصرف الکل، داروهای ضد فشار خون، افزایش سن، مصرف زیاد نمک، رفتن به ارتفاعات، گزیدگی توسط حشرات و… . میزان گرفتاری میتواند از حداقل (بی تاثیر در عملکرد طبیعی) تا حداکثر (موثر در عملکرد طبیعی مثلا تنگ شدن لباس) باشد.

با افزایش سن، سیاهرگها تضعیف شده و در برگرداندن خون به سمت قلب کارایی خود را از دست میدهند

تشخیص علت:

برای تشخیص دقیق انجام آزمایشهایی از کلیه، سیستم کلیوی، کبد و سیستم گردش خون ممکن است نیاز باشد.

درمان ورم:

در صورت همراهی ادم با درد باید برای درمان اقدام کرد. ورم دائمی و یا تب کردن همزمان، قرمزی و داغی در محل ورم نیز نیاز به مراجعه سریع به پزشک دارد. برای درمان ادم باید عامل ایجاد کننده و نوع آسیب همراه را شناسایی کرد. آموزش لازم به بیمار باید انجام شود تا در خانه نیز از روشهای درمانی استفاده کند. اگر عامل ایجاد کننده ورم را میشناسید باید از آن پرهیز کنید. در موارد بسیاری تغییر در رژیم غذایی و یا فعالیتهای روزمره میتواند به درمان ورم کمک شایانی بکند.

مصرف چربی های اشباع و مواد غذایی تصفیه شده و عدم مصرف میوه، سبزیجات تازه و مصرف زیاد نمک موجب افزایش ورم میشود. غذاهایی مانند سوسیس، کالباس و غذاهای کنسروی، فست فود، چیپس و پفک به مقدار زیادی حاوی نمک هستند. در عوض مصرف سبزیجات و غذاهای دارای فیبر کمک کننده اند.

مصرف به اندازه مایعات، روزانه تا ۸ لیوان آب به جلوگیری از ورم در بدن کمک میکند. کمبود موادی مانند پروتئین، ویتامینهای گروه E و D ،B، کلسیم و منیزیم میتوانند ایجاد ورم کنند. تحرک داشتن و ورزش کردن به جلوگیری از ورم در بدن کمک زیادی میکند. کاهش مصرف نمک و کاهش وزن، پرهیز از نشستن طولانی مدت، پیاده روی منظم، کشش عضلات به محدود کردن ورم کمک میکنند.

مصرف زیاد نمک موجب افزایش ورم میشود

استفاده از برخی گیاهان دارویی:

مصرف گل قاصدک، گزنه، گیاه دم اسب، رازیانه و سنبل ختایی، جعفری، با اثرات افزایش دفع مایع از طریق ادرار موجب کاهش تورم میشوند. همچنین روغنهایی مانند استوخودوس، رزماری، شمعدانی و روغن درخت سرو نیز اثرات مفیدی دارند. گذاشتن پا درون تشتی از آب و روغن نعناع نیز مفید است. گردو، بادام، دانه انگور و ماهی منبع غنی از ویتامین E و D هستند که به حفاظت از عروق کمک میکنند و لذا مصرف آن به افرادی که در اندام خود ورم دارند توصیه میشود. مصرف گوجه فرنگی، چغندر، کاهو، مارچوبه و هویج هم موجب بهبود علائم میشوند.

درمان فیزیوتراپی:

بسته به ارزیابی که فیزیوتراپیست از اندام متورم به عمل می آورد، روش درمانی ممکن است شامل این موارد باشد: بانداژ الاستیک، کینزیوتیپ، فشار متناوب, ماساژ, تمرین و فارادیک تحت فشار. درمان موفق ادم لنفی با برنامه بالا نگه داشتن عضو بطور پیوسته و آموزش فردی بیمار امکان پذیر است. لازم به یادآوری است، تمامی روشهایی که توضیح میدهیم در کلینیک فیزیوتراپی آرامش واقع در سعادت آباد برای کاهش ورم انجام میشود.

برای درمان، گذشته از کاهش ادم و کم کردن شدت درد، باید میزان حرکت مفصلی که در نزدیکی ناحیه متورم قرار گرفته است را افزایش داد، به عنوان نمونه اگر روی پا و انگشتان دچار ورم شده است، حرکت دادن مچ پا و حتی زانو ضروریست. استفاده از نیروهای فشاری خارجی یکی از راههای اصلی کاهش ادم محسوب میشود. با ایجاد اشکال در گردش خون، مایعات زیادی در فضاهای بین سلولی تجمع پیدا میکند که بکارگیری فشارهای خارجی میتواند موجب تخلیه و لذا کاهش ورم بشود.  

باند کشی:

باند کشی در ناحیه متورم نیروی حمایتی خارجی ایجاد میکند. از این روش میتوان برای درمان یا پیشگیری کوتاه مدت ادم استفاده کرد. دو نوع عمده باندکشی وجود دارد، یک نوع دارای تار و پود کشی است و در درمان ادم بسیار موثر است. زیرا خاصیت کشی آن مدت بیشتری باقی میماند. روشهای بستن باند کشی به دو شکل مارپیچی و پیچیدن به شکل علامت بینهایت است. باندپیچی به شکل علامت بینهایت جهت ایجاد فشار زیاد و کوتاه مدت بکار میرود و باند طویلتری نسبت به باند مارپیچی نیاز دارد ولی در جلوگیری از ادم خصوصا در پاها بسیار موثر است. 

در اطراف ناحیه متورم از پایین عضو به سمت بالا بسته میشود. برای بستن صحیح بانداژ، هر لایه که بر روی لایه زیرین بسته میشود باید حدود یک سوم لایه قبلی را بپوشاند. میزان سفتی باند باید تا اندازه ای باشد که باعث تغییر رنگ بافت نشود و دمای اندام نیز تغییر نکند، درصورتیکه متوجه تغییر رنگ و یا تغییر حرارت در اندام شدید باید باند را باز کنید. از طرفی باند آنقدر شل بسته نشود که انگار چیزی بر روی عضو بسته نشده است. پس از هر بار استفاده شستن باند اهمیت دارد. آنها را باید با دست و صابونهای خنثی در آب گرم شست. پوشیدن جورابهایی که به ساق فشار وارد میکند نیز مفیدند.

بستن باندکشی به شکل بینهایت در جلوگیری از ادم خصوصا در پاها بسیار موثر است

کینزیوتیپ:

این روش برای حمایت بافت نرم بکار میرود. استفاده از این روش به براورد صحیح فیزیوتراپیست وابسته است. قبل از کاربرد این روش دو مطلب اساسی باید روشن شود. ابتدا محل و طبیعت ضایعه و گردش خون ناحیه قبل از استفاده، ارزیابی میشود. در مرحله دوم نقش کینزیوتیپ و نحوه بستن آن بر روی ناحیه متورم باید معین شود.

در استفاده از کینزیوتیپ به این موارد باید توجه داشت: استفاده از این روش بر روی زخم ممنوع است، محل چسباندن چسب باید تمیز باشد و در افرادی که پوست چرب دارند، پیش از چسباندن، ناحیه با الکل پاک شود، تعداد نوار، جهت و روش بستن آن با توجه به وسعت ناحیه توسط فیزیوتراپیست انتخاب میشود. از روش نواربندی میتوان برای حفاظت موضع, جلوگیری یا کاهش ادم, حمایت موضع, کاهش یا محدود کردن حرکت و یا تامین دمای لازم استفاده کرد.

استفاده از سطح شیب دار:

در صورتیکه زمینی سفر کرده باشید، حتما متوجه شده اید که گاهی، پس از رسیدن به مقصد کفش به زحمت وارد پا میشود. آویزان بودن پا به مدت طولانی از مواردیست که میتواند در یک فرد معمولی ایجاد ورم کند. قرار دادن پای بیمار بر روی یک سطح بلند کمک میکند تا جاذبه با وارد کردن نیرویی، حجم بافت را بکاهد. در صورتیکه بیمار بر روی تخت دراز کشیده و حرکتی ندارد میتوان این کار را با قرار دادن یک بالش بلند زیر مچ پا ایجاد کرد.

اگر روی یک صندلی نشسته اید، پای خود را روی یک چهارپایه بگذارید. همینطور بالا قرار دادن دستها نیز موجب کنترل ورم در این اندام میشود. گاهی برای رسیدن به نتایج بهتر میتوان روشها را با یکدیگر ترکیب کرد، مثلا همزمان با بالا قرار دادن اندام، از باند کشی نیز استفاده کرد. بستن باندکشی به شکل علامت بینهایت همراه با بلند قرار دادن پا، بسیار موثر است.

ماساژ:

از ماساژ میتوان برای کاهش سفتی و ادم غیر قابل انعطاف، چسبندگی در بافتهای زیرین یا کاهش ورم زیاد دست استفاده کرد. انواع بخصوصی از ماساژ مانند ماساژ افلوراژ یا استروک سطحی به خوبی میتوانند مایعات را از ناحیه دور کنند. بهتر است پس از اتمام ماساژ و کاهش حجم اندام، عضو را با باند بسته و مدتی بر روی یک سطح بلندتر قرار داد. اینکار درصد موفقیت را افزایش میدهد. جهت جلوگیری از کشش یا سایش پوست بافت دارای ادم باید با دقت زیاد ماساژ داده شود. اگر ماساژ با دیگر عوامل ایجاد کننده نیروی فشارنده خارجی همراه باشد بسیار مفید خواهد بود .

ماساژ افلوراژ یا استروک سطحی به خوبی میتوانند مایعات را از ناحیه دور کنند

تمرین:

ورزش دادن به ناحیه متورم نیز در کاهش حجم بسیار موثر است. قلب با فعالیت خود همچون یک پمپ قدرتمند خون را به تمام نقاط بدن هدایت میکند. مشکل اینجاست که خونی که به دست و پا آمده بنحوی باید بسمت قلب برگردد، اما در دست و پا قلب دیگری وجود ندارد که خون را پمپ کند. این کار را در دست و پا عضلات انجام میدهند.

وقتیکه عضله ها شروع به شل و سفت شدن میکنند، فشار متناوبی را به عروق اطراف خود وارد میکنند، در واقع عضلات مانند یک پمپ جریان خون را مجددا به سمت قلب هدایت میکنند. در بیماری که دچار ورم شده است، میتوان ورزش و تمرین عضو را با بستن باندکشی همراه کرد. این کار یک نیروی فشارنده مضاعف برای تخلیه مایع اضافی اندام بوجود می آورد. برنامه تمرین باید طبق نیازهای مریض تنظیم شود. برای نمونه در هنگام نشستن باید مچ پایتان را به بالا و پایین حرکت دهید. انجام این حرکت با فعال کردن پمپ عضلانی، عروق را فشار داده و به خالی کردن آنها کمک میکند. انگشتان دست را باز و بسته کرده و این حرکت را به تعداد زیاد انجام دهید.

فارادیک تحت فشار:

در این شیوه از یک جریان الکتریکی تحریکی بنام فارادیک برای تخلیه ورم استفاده میشود، فارادیک یک جریان انقباضی بوده که با انقباض و انبساطی که در گروه عضلات بزرگ ایجاد میکند، به جداره عروق فشار وارد کرده و موجب هدایت ورم میشود. پدها به تشخیص فیزیوتراپیست بر روی گروه های عضلانی حجیم بدن بسته میشود، انقباضات قوی و آهسته بر روی عضله به همراه تنظیم زمان کافی برای استراحت موجب پر و خالی شدن وریدها و کاهش حجم بافت میشود.

کامپرشن تراپی:

یکی از دستگاههای جدید برای درمان ورم، کامپرشن فیزیوتراپی است. کاف های این دستگاه در اطراف عضو متورم، بسته میشوند و با فشار قدرتمند و ریتمیک هوا، اندام را فشرده میکند. در بیمارانی که مدتها از ورم رنج دیده اند و با درمانهای مختلف به نتیجه دلخواه نرسیده اند، میتوان از این دستگاه استفاده کرد. در کلینیک فیزیوتراپی آرامش سعادت آِباد، از قدرتمندترین دستگاه کامپرشن برای درمان ورم اندامها استفاده میکنیم.

فیزیوتراپیست صادق زراعتکار

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *